Kimya

Bir çözücü molekülünün, koordinasyon küresinde mi yoksa dışında serbest mi olduğuna göre doğan izomerliktir. İLE Aynı ayrımın, çözücünün su olduğu durumdaki özel adıdır. İkincisi, ilkinin suya özgü hâlidir.

Büyük halkalı moleküllerin kimyasını inceleyen, konuk bağlama ve tanımayı kapsayan alandır. İLE Bu alanın, oksijenli halkalı eterlere odaklanan ve özellikle metal katyonlarını bağlayan alt dalıdır. İkincisi, ilkinin bilinen ve en çok çalışılan özel hâlidir.

Bir metal atomunun iki halkalı ligand arasına, sandviç gibi sıkıştığı komplekstir (ferrosen). İLE Metalin yalnızca bir halkalı ligand taşıdığı, kalan koordinasyon yerlerinin başka ligandlarla dolduğu komplekstir; boş yer bıraktığından katalizde etkindir.

Katalizin, elektrot yüzeyinde ve elektrik potansiyeliyle sürüldüğü türüdür; itici gücü gerilimle ayarlanabilir. İLE Katalizörün, tepkenlerden ayrı bir fazda bulunduğu katalizdir. İlki, ikincisinin elektrik alanı altında yürüyen özel hâlidir.

Elektronun metalden liganda ya da liganddan metale sıçradığı geçiştir; simetrice izinli olduğundan çok yoğun ve parlak renk verir. İLE Elektronun, aynı metalin d orbitalleri arasında sıçradığı geçiştir; simetrice yasaklı olduğundan zayıf ve solgun renk verir. Geçiş metallerinin canlı renkleri çoğunlukla ilkinden gelir.

Metaldeki serbest elektronların, manyetik alana zayıf ve sıcaklıktan bağımsız tepki vermesidir. İLE Yalıtılmış manyetik momentlerin, alana tepki verip sıcaklık düştükçe daha güçlü hizalanmasıdır; mıknatıslanma sıcaklıkla ters orantılıdır. İlki sıcaklıktan etkilenmez, ikincisi soğudukça güçlenir.

Farklı görünen parçaların, aynı sayıda ve simetride sınır orbitali taşıyorlarsa benzer davranacağını söyleyen benzetimdir; bir metal parçası ile bir organik parçayı eşleştirir. İLE Periyodik tabloda çapraz komşu iki elementin (lityum ile magnezyum, berilyum ile alüminyum) benzer kimya göstermesidir; yarıçap ve yük yoğunluğu benzerliğinden doğar. İlki orbital, ikincisi boyut ve yük benzerliğine dayanır.

Örneğin, ısıtılırken kütlesinin nasıl değiştiğini ölçer; bozunma sıcaklığını ve kalıntıyı verir. İLE Örneğin, ısıtılırken aldığı ya da verdiği ısıyı ölçer; erime, camsı geçiş ve tepkime ısısını verir. İlki kütle, ikincisi ısı akışı izler.

Tepkenlerin sürekli akıtılıp ürünün sürekli alındığı işletim biçimidir; tekdüzedir, ölçeklemesi kolaydır ve tehlikeli kimya güvenle yapılır. İLE Tepkimenin, tek bir kapta baştan sona yürütüldüğü kesikli işletimdir; esnektir ama parti parti değişkenlik gösterir.

Çok dişli ligand sınıfları.

Metal iyonunun, ligand parçalarını çevresinde doğru dizip halka kapanmasını yönlendirmesidir; verimi çok yükseltir. İLE Çok dişli bir ligandın, tek dişlilere göre olağandışı kararlı kompleks vermesidir; entropi kazancından doğar. İlki sentezi kolaylaştırır, ikincisi ürünü kararlı kılar.

Bir C-H bağının, elektronlarını doğrudan metale vererek üç merkezli iki elektronlu bir etkileşim kurmasıdır; C-H bağı zayıflar ve etkinleşmeye hazırlanır. İLE Hidrojenin, elektronegatif bir atoma bağlıyken başka bir elektronegatif atomla kurduğu çekimdir. İlkinde metal elektron alır, ikincisinde iki elektronegatif atom hidrojeni paylaşır.

Ligand alan yarılmasını, her ligandın metal orbitalleriyle örtüşmesinden yola çıkarak, yöne bağlı olarak hesaplayan modeldir; alışılmadık geometrilere de uygulanabilir. İLE Aynı yarılmayı, ligandları noktasal yükler sayarak elektrostatik olarak hesaplayan modeldir; basittir ama kovalentliği göz ardı eder. İlki örtüşmeden, ikincisi elektrostatikten yola çıkar.

Var olan bir enantiyomer karışımından, iki bileşeni birbirinden ayırma işlemidir; en çok yarısı elde edilir. İLE İki enantiyomeri eşit oranda üreten, seçiciliği olmayan sentezdir. İlki ayırır, ikincisi karışık üretir; asimetrik sentez ise doğrudan tek enantiyomeri verir.

Yapısı, ölçüm süresinden hızlı biçimde sürekli yer değiştiren moleküldür; nükleer manyetik rezonansta ayrı sinyaller yerine tek ortalama sinyal görünür (Berry burulması). İLE Yapısı sabit kalan, ligandları yer değiştirmeyen moleküldür; her konum ayrı sinyal verir. Sıcaklık düşürülerek ilki ikinciye dönüştürülebilir.

Büyüyen zincirin bir katı reçineye bağlı olduğu sentezdir; her adımdan sonra yalnızca yıkayarak saflaştırılır, bu yüzden otomasyona uygundur (peptit sentezi). İLE Tepkimenin çözeltide yürüdüğü klasik sentezdir; her adımda ayrı saflaştırma gerektirir ama ölçeklemesi kolaydır.

Canlının kendi kimyasıyla hiç karışmayan, yalnızca kendi eşiyle tepkiyen kimyadır; seçiciliği tanımlar. İLE Bu kimyanın, hücre kültüründe değil, canlı organizmanın içinde yürütülmesidir. İkincisi, ilkinin uygulama ortamıdır.

Bir tepkimenin, metalin d orbital enerjilerinin değişmesiyle kolaylaşması ya da zorlaşmasıdır; ligand alanı belirleyicidir. İLE Tepkimenin, elektron alışverişiyle, metalin yükseltgenme basamağının değişmesiyle yürümesidir. İlki orbital enerjisi, ikincisi elektron sayısı üzerinden etkir.

Bir metal kompleksinin, sıcaklık ya da basınçla yüksek spin ile düşük spin durumları arasında gidip geldiği, kademeli bir denge olayıdır. İLE Aynı geçişin, keskin ve ani bir eşikte, çoğu kez histerezisle gerçekleşmesidir. İlki yumuşak ve sürekli, ikincisi keskin ve anahtar gibidir.