Kimya

Kendiliğinden yürüyen bir redoks tepkimesinden elektrik üreten düzenektir; kimyasal enerjiyi elektriğe çevirir, piller böyle çalışır. İLE Dışarıdan elektrik verilerek, kendiliğinden yürümeyecek bir tepkimeyi zorlayan düzenektir; elektriği kimyasal enerjiye çevirir, kaplama ve metal üretiminde kullanılır. İlki elektrik üretir, ikincisi elektrik tüketir.

Yükseltgenmenin (elektron kaybının) gerçekleştiği elektrottur; pilde eksi, elektroliz gözesinde artı kutuptur. @@ İndirgenmenin (elektron kazancının) gerçekleştiği elektrottur; pilde artı, elektroliz gözesinde eksi kutuptur. Elektrot adı, yükün değil tepkimenin türüne göre verilir.

Güherçile, kükürt ve odun kömürü karışımıdır; dokuzuncu yüzyılda Çin'de bulundu, yavaş yanan (deflagrasyon) bir itici güçtür, çok duman çıkarır. İLE Nitrogliserin ve TNT gibi, molekülünde oksijeni de taşıyan bileşiklerdir; ondokuzuncu yüzyılda geliştirildi, sesten hızlı bir şok dalgasıyla parçalanır (detonasyon), çok daha güçlü ve dumansızdır. İlki yavaş yanar ve iter, ikincisi ani parçalanır ve kırar.

Kaolin, feldspat ve kuvarstan yapılan, çok yüksek sıcaklıkta (yaklaşık 1300-1400 °C) pişirilen ince seramiktir; camsılaştığından su geçirmez, ince ve yarı saydamdır. İLE Kil temelli, daha düşük sıcaklıkta pişirilen genel adı taşıyan malzemedir; gözenekli ve donuk kalabilir, sırla su geçirmez hâle getirilir. İkincisi geniş sınıf, ilki onun en ince ve en yüksek sıcaklıkta pişen türüdür.

Düşük sıcaklıkta, en hızlı oluşan (en düşük aktivasyon enerjili) ürünün baskın gelmesidir; ürün genellikle daha kararsızdır ama çabuk oluşur. İLE Yüksek sıcaklıkta, en kararlı (en düşük enerjili) ürünün baskın gelmesidir; tepkime tersinir hâle gelip sistem en kararlı ürüne yerleşir. İlkinde hız, ikincisinde kararlılık belirleyicidir.

İyonlaşma elektron koparma, elektron ilgisi elektron alma enerjisi

Bir atomun, bağ elektronlarını kendine çekme gücüdür; periyodik tabloda sağa ve yukarı gidildikçe artar, flor en yüksek değere sahiptir. İLE Bir atomun elektron verme, yani bağ elektronlarını bırakma eğilimidir; sola ve aşağı gidildikçe artar, metaller bu davranışı gösterir. İkisi zıt eğilimlerdir; aralarındaki fark büyükse bağ iyonik, küçükse kovalent olur.

İki orbitalin, bağ ekseni boyunca uç uca örtüşmesiyle kurulan bağdır; güçlüdür, eksen çevresinde dönmeye izin verir ve her bağın ilki bu türdendir. İLE Orbitallerin, bağ ekseninin üstünde ve altında yan yana örtüşmesiyle kurulan bağdır; daha zayıftır, dönmeyi engeller ve çift ya da üçlü bağların fazladan bağlarını oluşturur.

Bir s ve üç p orbitalinin karışmasıyla oluşan, dört eşdeğer orbitaldir; dörtyüzlü (109,5°) geometri verir, yalnızca tekli bağ taşır (metan). İLE Bir s ve iki p orbitalinin karışmasıyla oluşan üç orbitaldir; düzlemsel üçgen (120°) geometri verir ve karışıma girmeyen bir p orbitali π bağını kurar (eten). İlkinde tekli, ikincisinde çift bağ bulunur.

Hücrenin doğrudan kullandığı, evrensel enerji parasıdır; hemen her tepkimeye enerji sağlar. İLE Aynı yapıda ama guanin bazlı olan nükleotittir; enerji taşımaktan çok, sinyal iletimi ve protein sentezinde anahtar rolü oynar. İlki genel enerji, ikincisi özel sinyal molekülüdür.

Metal düğümlerin organik köprülerle bağlanmasıyla oluşan, koordinasyon bağlı gözenekli çerçevedir; çok yüksek yüzey alanı verir ama neme duyarlı olabilir. İLE Yalnızca hafif elementlerin kovalent bağlarıyla kurulan, metalsiz gözenekli çerçevedir; daha hafif ve ısıya, neme daha dayanıklıdır.

Metal nanotaneciklerin ışığı soğurup yerel olarak sıcak elektron ve güçlü alan üretmesiyle tepkimeyi süren katalizördür; enerjiyi ışıktan alır ve seçicidir. İLE Enerjiyi ısıdan alan, tüm sistemi ısıtarak çalışan olağan katalizördür. İlki yerel ve ışıkla, ikincisi bütünsel ve ısıyla çalışır.

Glikozun parçalanıp piruvata dönüştüğü, enerji üreten yoldur. İLE Glikozun, karbonhidrat olmayan öncüllerden yeniden yapıldığı, enerji harcayan ters yoldur; açlıkta kan şekerini korur. İLE Glikozun, depolanmak üzere glikojen polimerine bağlandığı yoldur. Üçü, glikozun yıkımı, yapımı ve depolanması yollarıdır.

Moleküller arası etkileşimleri bilinçle kullanıp, istenen kristal yapısını tasarlama uğraşıdır. İLE Aynı maddenin, birden çok farklı kristal yapıda kristallenebilmesidir; ilaçlarda çözünürlüğü ve etkiyi kökten değiştirir. İlki tasarım, ikincisi tasarımı zorlaştıran olgudur.

Yan grupların zincir boyunca hangi düzende dizildiğini anlatan yapısal özelliktir; düzenlilik, polimerin kristalleşip kristalleşemeyeceğini belirler. İLE Zincirin ne kadar uzun olduğunu, kaç monomerden kurulduğunu veren özelliktir; dayanım ve viskoziteyi belirler. İlki dizilim düzenini, ikincisi zincir uzunluğunu betimler.

Tek bir tür monomerden kurulan polimerdir; yapısı boyunca aynı birim yinelenir. İLE İki ya da daha çok farklı monomerin birlikte polimerleştiği zincirdir; özellikleri, ayrı polimerlerin karışımından bambaşka olabilir.

Zincir-çözücü ile zincir-zincir etkileşimlerinin tam dengelendiği çözücüdür; zincir, sanki tek başınaymış gibi ideal bir yumak alır. İLE Zincir-çözücü etkileşiminin baskın olduğu çözücüdür; zincir açılıp genişler, çünkü çözücüyle temas etmeyi yeğler. İlkinde zincir ideal, ikincisinde şişkin davranır.

İçi boş, kabuklu bir yapıdır; ilacı boşluğunda taşır ve kabuk çözününce salar. İLE İçi dolu, matris yapıdadır; ilaç matrisin içine dağılmıştır ve yavaşça yayılarak salınır. İlki hızlı ve toplu, ikincisi yavaş ve sürekli salım verir.

Proton pozitif çekirdekte, elektron negatif yörüngede

Polimerin, camsı sert hâlden kauçuğumsu esnek hâle geçtiği sıcaklıktır; yalnızca düzensiz (amorf) bölgeleri ilgilendirir ve keskin bir geçiş değildir. İLE Kristalin bölgelerin düzenli örgüsünün bozulup polimerin aktığı sıcaklıktır; yalnızca kristalleşebilen polimerlerde görülür ve ilkinden yüksektir.