Biyoloji

Türkiye, Orta Doğu ve Uzak Doğu'da, tarihî ipek yolu boyunca sık görülen ağır seyirli hastalık biçimidir. İLE Batı ülkelerinde daha seyrek ve daha hafif görülen biçimidir. İkisi aynı hastalıktır; coğrafyaya göre sıklığı ve şiddeti değişir.

Damar iltihabı temelli, çok organı tutabilen ve ağız-genital ülserlerle seyreden iltihabi hastalıktır. İLE Bağışıklığın deri, eklem, böbrek ve kanı birlikte tuttuğu, geniş yelpazeli bir başka otoimmün hastalıktır. İkisi de çok organ tutar; biri damar, öteki bağ dokusu ağırlıklıdır.

Hastalık yapmayan, bağırsak sağlığını destekleyen ve probiyotik olarak kullanılan zararsız bir bakteri suşudur. İLE Aynı türün, bağırsak ve idrar yolu enfeksiyonlarına yol açan hastalık yapıcı suşlarıdır. Aynı türün iki suşu, biri yararlı öteki zararlı olabilir.

Bağışıklığın kendiliğinden tetiklediği, mikropsuz göz içi iltihabıdır; körlük riski taşır. İLE Bir mikroorganizmanın yol açtığı göz içi iltihabıdır. İlki otoimmün, ikincisi enfeksiyon kaynaklıdır; tedavileri kökten farklıdır.

Anadolu'da, yaklaşık on bir bin yıl önce başlayan erken yerleşik tarım kültürüdür. İLE Mezopotamya'da başlayan, sulama ve kentleşmeyle ilerleyen tarım kültürüdür. İkisi de Neolitik geçişin merkezleridir; başlangıç zamanı ve gelişim çizgileri farklıdır.

Ağızda tekrarlayan, çok sayıda ve iz bırakabilen ülserlerdir; bir hastalığın belirtisidir. İLE Zaman zaman çıkan, tek ve kendiliğinden iyileşen sıradan ağız yarasıdır. İlki hastalık belirtisi ve çok sayıda, ikincisi zararsız ve tekildir.

Küçük, eşitlikçi, belirgin yönetici katmanı olmayan topluluk biçimidir. İLE İş bölümü, sınıf ve merkezî yönetimi olan, büyük ve katmanlı topluluk biçimidir. İlki yalın ve eşitlikçi, ikincisi katmanlı ve örgütlüdür.

Mikroorganizmaları laboratuvarda besiyerinde üretip inceleyen klasik yöntemdir; yalnızca üretilebilenleri gösterir. İLE DNA dizilerini okuyarak, üretilemeyenler dahil tüm toplulukları saptayan yöntemdir. İlki yalnızca üreyeni, ikincisi topluluğun tamamını görür.

İğne batırıldığında o noktada küçük bir kabarcık oluşmasıdır; bağışıklığın aşırı tepkisini gösteren, belirli bir hastalığa özgü bulgudur. İLE Deriye bir madde uygulayıp aşırı duyarlılık olup olmadığını ölçen genel testtir. İlki bir hastalığa özgü tanı bulgusu, ikincisi genel bir duyarlılık ölçümüdür.

Zarla çevrili çekirdeği ve zarlı organelleri olmayan, DNA'sı sitoplazmada serbest duran, küçük ve yapıca yalın gözedir; bakteriler ve arkeler bu tiptedir. İLE Zarla çevrili gerçek bir çekirdeği ve mitokondri, endoplazmik retikulum gibi zarlı organelleri bulunan, daha büyük ve karmaşık gözedir; bitki, hayvan, mantar ve protistler bundan oluşur. İlkinde kalıtım maddesi açıkta, ikincisinde zarla korunmuştur.

Belirli bir özelliği kodlayan, kalıtımın işlevsel temel birimidir; DNA'nın bir parçasıdır. İLE Çok sayıda geni üzerinde taşıyan, sarmal hâlde paketlenmiş DNA-protein yapısıdır. İlki tek bir bilgi birimi, ikincisi bu birimleri taşıyan büyük pakettir.

Bir vücut gözesinin, kromozom sayısını koruyarak ikiye bölünmesidir (2n→2n); büyüme ve onarımı sağlar. İLE Üreme gözelerinin oluşumunda, kromozom sayısının yarıya indiği bölünmedir (2n→n); çeşitlilik yaratır. İlki özdeş vücut gözesi, ikincisi yarım kromozomlu üreme gözesi verir.

Amino asitlerden kurulu, gözenin yapısını oluşturan ve enzim olarak tepkimeleri yürüten besin öğesidir; gram başına dört kalori verir. İLE Şekerlerden kurulu, vücudun en hızlı kullandığı enerji kaynağı olan besin öğesidir; gram başına dört kalori verir. İlki yapı ve işlev, ikincisi hızlı enerji sağlar.

Bitki göze duvarı ve kloroplast var, hayvanda yoktur

Farklı canlılarda görülen, ortak bir atadan gelen ve kökeni aynı olan yapılardır (insan kolu ile balina yüzgeci). İLE Kökenleri farklı olduğu hâlde, benzer işlev için benzer biçim kazanmış yapılardır (kuş kanadı ile böcek kanadı). İlki ortak atayı, ikincisi ortak işlevi gösterir.

Aralarında üreyip verimli döl verebilen bireylerin oluşturduğu en temel sınıflandırma birimidir. İLE Bir türün, belirli bir bölgede yaşayan yerel bireyler grubudur. İlki tüm tür, ikincisi onun yerel bir topluluğudur.

DNA dizisindeki kalıcı değişimdir; yeni çeşitliliğin ham kaynağıdır, döllere aktarılabilir. İLE Bir tür ya da topluluk içinde bireyler arasında görülen özellik farklılıklarının tümüdür. İlki değişimin kaynağı, ikincisi o kaynaktan doğan çeşitliliğin kendisidir.

Doğal çevre baskısı, yapay insan seçimidir

Ekosistem canlı-cansız bütünü İLE habitat yaşam alanıdır

Üretici fotosentez yapar İLE tüketici hazır besini tüketir