- ABELL KATALOĞU ile/||/<> ABELL YARIÇAPI
( 1958 yılında, George Ogden Abell[astronom] tarafından yayımlanan ve 2712 gökada kümesini içeren bir gökadalar kataloğu.[Bir kümenin bu kataloğa eklenmesi için içinde en az elli gökada bulundurması ve Abell yarıçapı olarak adlandırılan bölge içinde bulunacak kadar düzenli olmaları gibi belirli ölçütleri karşılaması gerekmektedir. Daha tutarlı bir hata payı elde edebilmek için bu ölçütler sürekli uygulanmamıştır.[Kataloğa yapılan son eklemelerde üye sayısı ellinin altında pek çok küme bulunmaktadır.] İLE/||/<> Astronomide Abell kataloğundaki gökada kümelerinden devimle uzunluğu 2.14 megaparsek kabul edilen, tipik bir gökada kümesinin yarıçapı olarak tanımlanır. )
- ABELYEN İLE DÖNGÜSEL İLE BASİT ile/||/<> GRUP TÜRLERİ
( Farklı özelliklere sahip grup sınıfları. )
( Formül: G = ⟨a⟩ (döngüsel) )
- ABİYOGENEZ/ABİYOGENES[Yun.] ile ABİYOTİK[Yun.] ile ABİYOZ[Yun.]
( Canlıların kendi kendine cansız nesneden oluştuğunu savunan sav.[Dört milyar yıl kadar önce dünyada] İLE Cansızlığa özgü/ait. | Yaşamın/canlılığın olanaksız olduğu ortam. İLE Yaşamsal durum ve olayların durması/yokluğu. )
- ABİYOGENEZ ile BİYOGENEZ
( Kendiliğinden türeme. | Yaşamın cansız nesnelerden oluştuğu kuramı. İLE Yaşamın sadece var olan yaşamdan türeyebileceği kuramı. )
- ABİYOTİK[İng. ABIOTIC] ile/||/<> ABİYOZ[İng. ABIOSIS]
( "Cansızlığa özgü" ve "cansızlığa ait" anlamına gelen bir terimdir. @@ "Yaşamın noksanlığı ve yokluğu" anlamına gelen bir terimdir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ABİYOTİK ile/>< BİYOTİK
( Canlı olmayan çevresel etmenler. İLE/>< Canlı organizmaları içeren etmenler. )
- ABİYOTİK ile/||/<> BİYOTİK
( Abiyotik cansız faktör İLE biyotik canlı faktör. )
( Formül: Sıcaklık/pH İLE predatör )
- ABİYOTİK ile/ve/||/<> İNORGANİK
- ABSORB/SİYON[Fr.] değil/yerine/= SOĞURUM
( ABSORBE: Emilmiş, soğurulmuş. )
- AC AKIM ile/||/<> DC AKIM
( AC alternatif yön değiştiren, DC doğru tek yönlü )
( Formül: V_AC = V_m sin(ωt) İLE V_DC = sabit )
- AC İLE DC İLE PULS ile/||/<> AKIM TÜRLERİ
( Elektrik akımının zaman değişimleri. )
( Formül: V = V₀sin(ωt) )
- AC İLE DC İLE PULSED İLE RF ile/||/<> ELEKTRİK AKIM TÜRLERİ
( Farklı akım karakteristikleri. )
( Formül: V = V₀sin(ωt) )
- AC ile/||/<> DC
( AC alternatif akım yön değiştirir İLE DC doğru akım tek yöndür )
( Formül: sinüzoidal İLE sabit )
- ACAYİB-ÜL MAHLÛKAT ile/ve/||/<> GARAİB-ÜL MEVCÛDAT
- ACELE ETMEK ile/değil/yerine HIZLI HAREKET ETMEK
( Hızlı hareket edin ama önce kendi kendinizle barışmanın ve çevreye uyum sağlamanın bir yolunu bulun. )
( Fazla ağırdan almayın ama gereksiz yere acele de etmeyin; yolunuzda ilerleyin yeter. )
( Fazla acele eden kişi, kendini her zaman ya birkaç adım önde ya da birkaç dakika geride bulur. )
- ACEPHALY[İng.] değil/yerine/= ASEFALİ
( Doğuştan başsız olma durumu. Yunanca "baş" anlamına gelen képhalê (İng:"head") sözcüğüne olumsuzluk ön eki olan "a-" getirilerek oluşturulmuştur.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ACETOGENIC BACTERIA[İng.] değil/yerine/= ASETOJENİK BAKTERİ
( Tamamen oksijensiz ortamlarda (anaerobik) yaşayan ve doğada yaygın olarak bulunan bir bakteri grubu. Bu bakteriler, küresel karbon döngüsü için çok önemlidir. Karbon dioksiti (CO2) indirgeyerek asetat (CH3COOH) üreten benzersiz bir yol kullanırlar. Bu yola Wood-Ljungdahl yolu denir ve yolun ana enzimi asetil-CoA sentazdır.[1]
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ACI ÇIĞLIĞI ile/ve ZEVK ÇIĞLIĞI
- ACI ile/ve/değil/yerine ACIRAK
( ... İLE/VE/DEĞİL/YERİNE Az acı. )
- ACI ile/ve/||/<>/> ANI
- ACI ile HACI
- ACI ile/ve/||/<>/>< HAZ
( Hazzın bedeli. İLE/VE/||/<>/>< Acının ödülü. )
( Acı vererek haz alırsınız, haz alıyorum/veriyorum derken de acıtırsınız. [Haz ile acının bir olduğunu bilen kişi, huzur ve barıştadır.] )
- ACI ile ISTIRAP
( ... İLE Zihnin ve kalbin titremesi. )
( Acıya dayanmak gerekir. Acıyı yenme diye bir şey yoktur. )
( Acı çekmeyenler, başkalarının acı çekebileceğini akıllarına getirmez. )
( Size ıstırap veren sürekli sahte (asılsız) olandır. )
( Sahte olanı terk edin, acı çekmekten kurtulursunuz. )
( Düşüncelerinde ya da duygularında olan ve olmayan şeylere karşı herhangi bir özlemin yoksa, bu acılardan kurtulmanın yoludur. )
( Istırap, kabul etmeyişten kaynaklanır. )
( Istırap, kendi yarattığımız değil midir? Evet, onu yaratmak için ayrı bir kendiniz olduğu sürece. )
( Bencillik ıstırabın nedenidir. )
( Kendim olarak tanımladığım çerçeve ne denli dar ise, arzu ve korkunun neden olduğu ıstırap da o denli keskin olur. )
( Kişisel "ben"in eriyip kayboluşuyla kişisel ıstırap da son bulur. )
( Ancak ayrılıkçılık ve çıkarcılık dünyada gerçek ıstırabın ortaya çıkmasına neden olur. )
( Istırabın nedeni bağımlılık, çaresi bağımsızlıktır. )
( Istırabın gerçek nedeni, kendini sınırlı olanla özdeşleştirmektir. )
( Uygarlık, kültür, felsefe ve din. Istıraba başkaldırıdan başka nedir ki? )
( Istırap en başta, dikkat çekmek için bir çağrıdır ve o aslında bir sevgi hareketidir. )
( Istırap tümüyle bir bağımlılık ya da direnmeden dolayıdır; bu bizim yaşam ile birlikte devinmeye ve akmaya karşı isteksizliğimizin işaretidir. )
( Istırap çeken sizin kendiniz olduğunu hayal ettiğiniz kişidir, siz değil. )
( Eğer ıstırabın ötesinde olmak istiyorsanız, onu yarı yolda karşılayıp kucaklamalısınız. )
( Akıllı kişi, zevkin değil ıstırapsızlığın peşine düşer. )
( Daha az ıstırap "istiyorsanız", kendiniz olabilmek yerine sürünün parçası olun/olursunuz. )
- ACI = PAIN[İng.] = TRISTESE[Fr.] = UNLUST[Alm.] = TRISTITIA[Lat.]
- AÇIK KÜME İLE KAPALI KÜME İLE KOMPAKT KÜME İLE BAĞLANTILI KÜME ile/||/<> TOPOLOJİK ÖZELLİKLER
( Topolojik uzayların temel küme türleri ve özellikleridir. )
( Formül: X = A ∪ B İLE A ∩ B = ∅ ⇒ bağlantısız )
- AÇIK KÜME ile/||/<> KAPALI KÜME
( Açık küme sınır noktalarını içermezken İLE kapalı küme tüm limit noktalarını içerir )
( Formül: A açık ⟺ A = int(A)\nA kapalı ⟺ A = cl(A) )
( Georg Cantor tarafından 1874 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1845-1918) (Ülke: Almanya) (Alan: Matematik) (Önemli katkıları: Küme teorisi, sonsuzluk kavramı) )
- AÇIK ÖNERME ile/||/<> KAPALI ÖNERME
( Açık değişken içerir, kapalı kesin doğru/yanlıştır )
( Formül: x>5 İLE 3>5 )
- AÇIK ŞEMA ile/||/<> KAPALI ŞEMA
( Açık gelecek bilinmeyenlerden bağımsız, kapalı denklem sistemi. )
( Formül: Explicit İLE implicit )
- AÇIK SİSTEM ile/||/<> KAPALI SİSTEM (İKİLİ KARŞILAŞTIRMA)
( Açık madde ve enerji, kapalı sadece enerji alışverişi yapar )
( Formül: dm≠0 İLE dm=0 )
- AÇISAL HIZ ile/||/<> ÇİZGİSEL HIZ (İKİLİ KARŞILAŞTIRMA)
( Açısal hız radyan/saniye, çizgisel hız metre/saniyedir )
( Formül: ω=v/r İLE v=ωr )
- AÇISAL MOMENTUM ile/||/<> LİNEER MOMENTUM
( Açısal momentum dönme hareketi İLE lineer momentum öteleme hareketi )
( Formül: L = Iω = r × p İLE p = mv )
- ACIYAN YER ile/ve/değil/||/<>/< ACIKAN YER
- AÇLIK ile ŞİDDETLİ AÇLIK
( Aç kalan kişi, her şeye tenezzül eder. )
( Aç köpek, fırın yakar. )
- AÇMAK ile AYIRMAK
- AÇMAZ/ÇIKMAZ/...(PARADOKS) ile/ve/değil DÖNGÜ
- ACT-[İng.] değil/yerine/= ACT-
- ACTIVE SCAVENGING[İng.] değil/yerine/= AKTİF LEŞÇİLLİK
( Ölü hayvan gövdesinden kaynak sağlamak için bir yırtıcıyla çatışarak ya da onu avlayarak gövdesinden leş yeme davranışına verilen isim. Ölü hayvan gövdesine daha önce başka yırtıcıların ulaşması, yırtıcılarla avın türü ve büyüklüğüne bağlı olarak farklı kaynak miktarı ve çeşitliliği gösterebilir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ACTİVİTY İLE PHENOTYPİC İLE TARGET ile/||/<> İLAÇ TARAMA STRATEJİLERİ
( İlaç keşif yaklaşımları. )
( Formül: IC₅₀ İLE EC₅₀ )
- ACTUARIAL MATHEMATICS ile/||/<> PURE PROBABILITY
( Actuarial mathematics risk ve sigorta hesaplamaları için pratik uygulamalar yaparken İLE pure probability olasılığın kuramk matematik temelleridir )
( Formül: Life table analysis )
- ACUTE TRİANGLE ile/||/<> OBTUSE TRİANGLE
( Acute tüm açı 90°. )
( Formül: All acute İLE one obtuse angle )
- AD LIBITUM BEHAVIOR SAMPLING[İng.] değil/yerine/= SERBEST DAVRANIŞ ÖRNEKLEMESİ
( Bir hayvan ya da hayvanlardan oluşan bir grup tarafından sergilenen tüm davranışların kayıt altına alınması. Davranışın nasıl kaydedileceği ya da hangi hayvanların kaydedileceği ile ilgili belirli bir kural gerektirmez.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AD-[İng.] değil/yerine/= AD-
( "-e doğru" ya da "yanında" anlamında bir ön ektir. Örneğin, "adrenal" sözcüğü "böbreğin yanında" anlamına gelmektedir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ADAPTASYON ile/||/<> AKLİMASYON
( Adaptasyon genetik İLE aklimasyon fenotipik uyumdur )
( Formül: Evrimsel İLE bireysel )
- ADAPTASYON ile BİYOÇEŞİTLİLİK
( Bir türün çevresine uyum sağlama yeteneği. İLE Dünyadaki tüm canlı türlerinin çeşitliliği. )
- ADAPTASYON ile YAPAY SEÇİLİM
( Bir türün çevresine uyum sağlama yeteneği. İLE İnsan tarafından belirli özelliklere sahip canlıların seçilerek üretilmesi ve bu özelliklerin gelecek kuşaklara aktarılması işlemi. )
- ADAPTASYON ile YAPIŞMAK
- ADAPTİF BAĞIŞIKLIK ile/||/<> ADAPTİF BAĞIŞIKLIK DÜZENİ/SİSTEMİ ile/||/<> ADAPTİF DAVRANIŞ ile/||/<> ADAPTİF ÖZELLİK ile/||/<> ADAPTİF YAYILIM ile/||/<> ADAPTÖR PROTEİN
( Lenf gözelerinin antijenlere belirli ve uzun süreli tepkilerini anlatmak için kullanılan genel bir terim.[Majör histokompatibilite kompleksi, T-gözesi alıcıları[TCR], immunoglobulinlerle birlikte rekombinaz etkinliğine sahip enzimlere gereksinim duyar.][Çenesiz balıklar dışındaki tüm omurgalılarda bulunmaktadır.] İLE/||/<> Omurgalılarda patojenlere karşı oldukça özel ve uzun süreli savunma sağlayan lenfosit düzeni.[İki ana lenfosit sınıfından oluşur. Patojene ya da patojen kaynaklı moleküllere özel olarak bağlanan antikorları salgılayan B lenfositleri/gözeleri ve patojen tarafından enfekte edilmiş gözeleri doğrudan öldürebilen ya da patojeni ortadan kaldırabilecek öteki gözeleri uyaran sinyal proteinleri [göze yüzeyi proteinleri ya da göze dışına salgılanan proteinler olabilir] üreten T lenfositleri/gözeeleri.] İLE/||/<> Bir hayvanın belirli bir durum ya da çevreye uymasını sağlayan ve hayvanın uzun dönem yaşamkalımını ve üremesini destekleyen herhangi bir davranış. İLE/||/<> Bir canlının evrim sürecinde kazandığı ve gelişim sürecinde ortaya çıkan, bunun sonucunda o canlının yaşamda kalma ve/ya da üreme başarısını artıran nitelikleri. İLE/||/<> Bir türün kısa zaman içinde çok farklı türe evrimleşmesi süreci.[Bu evrimsel süreç, genellikle bir ortamdaki çeşitli ekolojik boşlukların doldurulması ya da yeni ortamlara uyum sağlanması sonucunda ortaya çıkmaktadır.][Hispaniola, Küba ve Bahamalar'dan gelen kahverengi anoller[Anolis sagrei], kabuk anolleri[Anolis distichus] ve şövalye anollerinin[Anolis equestris] Karayip Adaları'na yayılması örnek olabilir.] İLE/||/<> Temel görevi, iki ya da daha fazla sayıda proteini bir göze içi sinyal yolağında ya da protein kompleksinde birbirine bağlamak olan proteinlerin genel adı. )
- ADAPTİF GRİD ile/||/<> UNİFORM GRİD
( Adaptif değişken çözünürlük, uniform sabit aralık. )
( Formül: AMR İLE sabit Δx )
- ADAPTİF RADYASYON ile/||/<> KONVERJANT EVRİM
( Adaptif bir ata çok niş, konverjant farklı ata benzer. )
( Formül: Diverge İLE converge )
- ADAPTIVE RADIATION[İng.] değil/yerine/= UYUMSAL YAYILIM
( Özelleşmemiş bir grup organizmanın geçirdiği ve sonunda özel yaşam biçimlerine uyum sağlamış farklı tiplerin meydana gelmesiyle sonuçlanan bir dizi evrim olayıdır. Bu tip bir evrimsel/uyumsal yayılım sonucunda ilk plasentalı memelilerden günümüzdeki tırmanan, uçan, koşan ve yüzen canlı türleri oluşmuştur.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ADC İLE PROTAC İLE BİOCONJUGATE ile/||/<> İLAÇ KONJUGATLARI
( Click ile ilaç bağlama. )
( Formül: mAb-linker-drug )
- ADDİTİVE NUMBER THEORY ile/||/<> MULTİPLİCATİVE
( Additive toplama odak, multiplicative çarpma odak. )
( Formül: Toplam İLE çarpım )
- ADENOM ile/||/<> ADENOKARSİNOM ile/||/<> ADENOPATİ ile/||/<> ADENİT
( İyicil bez uru. İLE/||/>< Kötücül bez uru. İLE/||/<> Beze sayrılığı. İLE/||/<> Ak kan beze yangısı. )
- ADENOM ile/ve/||/<>/> ADENOM KARSİNOM SEKANSI
- ADENOM ile KARSİNOM
( Hipofiz bezinde ortaya çıkan iyi huylu tümörlerdir. İLE Tüm kanserlerin %80-90'ını oluşturan en yaygın kanser tipidir.[Deride, gövde boşluklarında ve örgenlerde bulunur. Önce farklı örgenlerde kanser olarak başlayıp, metastaz olarak beyne sıçramış olabilir.] )
- ADENOZİN MONOFOSFAT[C10H14N5O7P] ile/||/<>/> ADENOZİN DİFOSFAT[C10H15N5O10P2] ile/||/<>/> ADENOZİN TRİFOSFAT
( İçinde adenin, riboz ve bir fosfat öbeği barındıran organik bir nesne. İLE/||/<>/> İçinde adenin, riboz ve iki fosfat öbeği barındıran organik bir nesne. İLE/||/<>/> İçinde adenin, riboz ve üç fosfat öbeği barındıran organik bir nesne. )
( [Molar kütlesi] 347,22 g/mol İLE 427.20 g/mol İLE ... )
- ADH ile/||/<> ALDOSTERON
( ADH su geri emilimi İLE aldosteron Na geri emilimi. )
( Formül: Water İLE sodium )
- ADİ DİFERANSİYEL DENKLEM ile/||/<> KISMİ DİFERANSİYEL DENKLEM
( ODE tek bağımsız değişken, PDE çok bağımsız değişken )
( Formül: dy/dx = f(x iley) İLE ∂u/∂t = k∇²u )
- ADİPOZ ile/||/<> ADİPOZ DOKU
( Yağlı. İLE/||/<> Yağ dokusu. )
- ADLANDIRMA = TESMİYE = ACTION DE NOMMER
- ADLİ DNA ile/ve/||/<> ANTİK DNA
(
Adli DNA ve Antik DNA arasındaki FaRkLaR
Moleküler Genetik Uygulamalarının İki Farklı Alanı
ADLİ DNA (Forensic DNA)
Suç soruşturmalarında, kimlik tespitinde, babalık testlerinde ve felaket kurbanlarının kimliklendirilmesinde kullanılan, modern biyolojik örneklerden elde edilen DNA'nın çözümleme bilimi
ANTİK DNA (Ancient DNA - aDNA)
Arkeolojik, paleontolojik ve müze örneklerinden elde edilen, yüzlerce ila milyonlarca yıl öncesine ait degradasyona uğramış DNA'nın izolasyonu, amplifikasyonu ve çözümleme bilimi
Temel Karşılaştırma
| Özellik |
Adli DNA |
Antik DNA |
| Örnek Yaşı |
0 - 100 yıl |
100 - 1.000.000 + yıl |
| DNA Niteliği |
Nispeten iyi korunmuş |
Yüksek degrade |
| Parça Uzunluğu |
100 - 500 bp |
30 - 100 bp |
| Başarı Oranı |
%80-95 |
%10-40 |
| Zaman Baskısı |
Yüksek (Acil) |
Düşük (Araştırma) |
| Maliyet |
$100 - 500 / örnek |
$1.000 - 10.000 / örnek |
| Çözümleme Süresi |
24 - 72 saat |
Haftalar - Aylar |
Örnek Tipleri ve Kaynakları
| Adli DNA Örnekleri |
Antik DNA Örnekleri |
| Biyolojik Sıvılar: Kan, sperm, tükürük |
Fosilleşmiş Kalıntılar: Kemik, diş |
| Dokular: Kas, deri, organ parçaları |
Mumyalanmış Dokular: Yumuşak doku kalıntıları |
| Keratinöz: Saç, tırnak |
Koprolitler: Fosilleşmiş dışkı |
| Temas DNA: Dokunulan yüzeyler |
Sediment DNA: Toprak örnekleri |
| Karışım: Eşeysel saldırı örnekleri |
Amber: Reçine içindeki organizmalar |
DNA Degradasyon Mekanizmaları
| Degradasyon Tipi |
Adli DNA |
Antik DNA |
| Hidrolitik Hasar |
Orta düzey |
Çok yüksek |
| Oksidatif Hasar |
Değişken |
Yaygın |
| Depürinasyon |
Sınırlı |
Ekstensif |
| Çapraz Bağlanma |
Nadir |
Sık |
| C > T Transisyon |
Minimal |
Karakteristik |
| Mikrobiyel Hasar |
Kontrol edilebilir |
Yaygın |
Laboratuvar Yaklaşımları
| Parametre |
Adli DNA Lab |
Antik DNA Lab |
| Temiz Oda |
Standart steril koşullar |
Ultra-temiz, pozitif basınçlı |
| Ekipman |
Rutin PCR ekipmanları |
Özel aDNA ekipmanları |
| İş Akışı |
Tek yönlü, hızlı |
Çok aşamalı, yavaş |
| Validasyon |
Adli standartlar |
Araştırma protokolleri |
| Akreditasyon |
ISO 17025, FBI standartları |
Araştırma standartları |
| Personel |
Adli genetik uzmanları |
Paleogenetik uzmanları |
Moleküler Yöntemler
| Yöntem |
Adli DNA |
Antik DNA |
| DNA Yalıtımı |
Standart kitler |
Özel aDNA protokolleri |
| Amplifikasyon |
Standart PCR |
Kısa fragment PCR |
| STR Çözümlemesi |
Rutin kullanım |
Nadiren başarılı |
| SNP Çözümlemesi |
Artan kullanım |
Yaygın kullanım |
| Mitokondriyal DNA |
Degrade örneklerde |
Birincil hedef |
| Sekansalama |
Sanger/NGS |
Çoğunlukla NGS |
| Whole Genome |
Nadiren |
Hedef (düşük kapsama) |
Genetik Markerlar
| Adli DNA Markerleri |
Antik DNA Markerleri |
| STR: CODIS 20 locus, yüksek polimorfizm |
mtDNA: Yüksek kopya sayısı, maternal soy |
| Y-STR: Baba soy takibi, eşeysel saldırı |
SNP: Popülasyon genetiği, adaptasyon |
| X-STR: Karmaşık akrabalık |
Mikrobiyal DNA: Patojen evrimi |
| SNP: Fenotipleme, biyocoğrafik köken |
Whole Genome: Evrimsel çalışmalar |
Uygulama Alanları
| Adli DNA Uygulamaları |
Antik DNA Uygulamaları |
| TEMEL KULLANIM ALANLARI |
| Suç soruşturmaları (cinayet, tecavüz) |
Evrimsel dirimbilim çalışmaları |
| Kimlik tespiti (felâket kurbanları) |
İnsan göç yolları haritalama |
| Babalık ve akrabalık testleri |
Soyu tükenmiş türlerin genetiği |
| Soğuk vaka çözümlemeleri |
Sayrılık evrimi araştırmaları |
| Yaban yaşamı adli tıp |
Evcilleştirme süreçleri |
Veri Çözümleme ve Biyoinformatik
| Parametre |
Adli DNA |
Antik DNA |
| Veri Miktarı |
Megabayt |
Gigabayt - Terabayt |
| Nitelik Denetimi |
Standart QC |
Hasar paternleri çözümlemesi |
| Referans Genom |
Modern insan |
Çoklu referanslar |
| Bulaşma Denetimi |
Negatif denetimler |
Karmaşık süzme |
| İstatistiksel Çözümleme |
Eşleşme olasılığı |
Filogenetik Çözümleme |
| Veri Tabanları |
CODIS, NDIS |
GenBank, ENA |
Etik ve Yasal Boyutlar
| Parametre |
Adli DNA |
Antik DNA |
| Yasal Düzenleme |
Sıkı yasal kontrol |
Araştırma etiği |
| Veri Gizliliği |
Yüksek duyarlılık |
Bilimsel paylaşım |
| Bilgilendirilmiş Onam |
Zorunlu |
Müze/kazı izinleri |
| Kültürel Duyarlılık |
Mağdur hakları |
Yerli halkların hakları |
| Mahkeme Kabulü |
Standart prosedürler |
Uygulanamaz |
Teknolojik Gelişmeler
| Adli DNA Yenilikleri |
Antik DNA Yenilikleri |
| Rapid DNA (90 dakika sahada çözümleme) |
Capture teknikleri (hedefli zenginleştirme) |
| NGS panelleri (fenotipleme+STR+SNP) |
Single cell genomiks |
| Epigenetik yaş tahmini |
Sediment DNA (fosil olmadan) |
| RNA çözümlemesi (doku tayini) |
Protein sekansı (daha eski örnekler) |
| Mikrobiyal DNA (postmortem interval) |
AI/ML hasar düzeltme |
Benzerlikler
| Moleküler Temel |
İkisi de DNA molekülünün yapısını ve dizilimini inceler |
| Temel Teknikler |
İkisi de PCR ve sekans çözümlemesi kullanır |
| Degradasyon |
İkisi de bozulmuş DNA ile çalışabilir |
| Bulaşma Riski |
İkisi de yüksek bulaşma riski taşır |
| İstatistiksel Yaklaşım |
İkisi de popülasyon genetiği ilkelerini kullanır |
24 - 72 saat
Adli DNA Çözümleme Süresi
Haftalar - Aylar
Antik DNA Çözümleme Süresi
%80 - 95
Adli DNA Başarı Oranı
%10-40
Antik DNA Başarı Oranı
Adli DNA Özellikleri
- Güncel hukuki sorunlara çözüm
- Hızlı sonuç gerekliliği
- Yüksek başarı oranı
- Standart protokoller
- Mahkeme kabulü zorunlu
- Kimlik tespiti odaklı
Antik DNA Özellikleri
- Geçmişin gizemlerini aydınlatma
- Uzun araştırma süreci
- Düşük başarı oranı
- Deneysel protokoller
- Bilimsel yayın odaklı
- Evrimsel süreçler odaklı
Ünlü Vakalar ve Çalışmalar
Adli DNA Vakaları
- O.J. Simpson davası
- 11 Eylül kurbanları
- Golden State Katili
- Romanov ailesi
Antik DNA Çalışmaları
- Neandertal genom projesi
- Ötzi buzul adamı
- Mısır firavunları
- Denisova insanı keşfi
)
- ADME İLE BİYOYARARLANIM İLE YARILANMA ile/||/<> İLAÇ FARMAKOKİNETİĞİ
( İlaç vücut içi hareketi. )
( Formül: t½ = 0.693/k )
- ADNEXA[İng.] değil/yerine/= ADNEKS
( Anatomide, "bir organın eki" anlamına gelmektedir. Latincede "ek" ve "eklenti" anlamına gelen "adnexa" sözcüğünden gelmektedir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ADRENAL ile/ve/||/<> ADRENAL BEZLER ile/ve/||/<> ADRENALİN/EPİNEFRİN ile/ve/||/<> ADRENOKORTİKOTROPİK HORMON[ACTH]
( Böbrek üstü bezi. İLE/VE/||/<> Böbreklerin üzerinde yer alan, üçgen biçimine benzer bir çift endokrin bezi. İLE/VE/||/<> Adrenal bezlerin ürettiği hormon. [Korku ve kaçış anlarında kana bol oranda karışır.] İLE/VE/||/<> Hipofiz bezinin ön lob tarafında üretilen polipeptit yapıda olan bir hormon.[Adrenal bezlerin dış bölgesinin etkinliğini düzenleyen bir polipeptit hormon.][Hipofiz tarafından salgılanması, hipotalamus tarafından atılan başka bir polipeptit olan, "kortikotropin salan hormon(CRH)" tarafından düzenlenir.] )
- ADRENALİN ile/ve/||/<>/> ADRENOKROM
( ... İLE/VE/||/<>/> Gövdede salgılanan adrenalinin oksitlenmiş durumu. [Kimyasal bir uyuşturucu. Gövde, bu kimyasalı korku ya da heyecan sırasında gerçekleşen adrenalin patlaması ile salgılar.] )
- ADRENALİN[İt./Fr. ADRENALINE]/EPİNEFRİN ile/değil/yerine ENDORFİN
( Hekimlikte damarları daraltma, bronşları açma, kanamaları kesme vb. amaçlarla kullanılan, kan şekerinin yükselmesine yol açan böbrek üstü bezlerinin salgısı. İLE/DEĞİL/YERİNE Mutluluk salgısı/hormonu. )
( Hekimlikte damarları daraltma, bronşları açma, kanamaları kesme vb. amaçlarla kullanılan, kan şekerinin yükselmesine yol açan böbrek üstü bezlerinin salgısı. İLE/DEĞİL/YERİNE Mutluluk salgısı/hormonu. )
- ADS/CFT YAZIŞMASI ile/||/<> KALİBRE/ÇEKİM DUALİTESİ
( AdS/CFT string kuramı ve alan kuramı arasında dualiteiken, kalibre/çekim dualitesi farklı boyutlarda etkileşimdir )
( Formül: Z_CFT = Z_string )
- ADSORPSİYON ile/||/<> ABSORPSİYON
( Adsorpsiyon yüzey İLE absorpsiyon hacim olayıdır )
( Formül: Yüzey tutunma İLE içe alma )
- ADVANCED SPECIES[İng.] değil/yerine/= GELİŞMİŞ TÜR
( Filogenetik araştırmalarda, bir organizmanın ya da karakterin, daha ilkin bir formdan evrimsel ıraksama yoluyla daha farklı bir yapıya değişmesi anlamında kullanılır. Mutlak bir gelişmişlikten bahsedilmez. Kronolojik bir anlam içerir ve önce evrimleşenler ile sonra evrimleşenleri ayırmak için kullanılır.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- ADVENTITIOUS[İng.] değil/yerine/= ADVENTİF
( Botanikte, normal olmayan yer ya da yerlerden çıkan yapılardır. Kelime olarak "beklenmeyen" ve "planlanmayan" anlamına gelmektedir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AEROAMBOLİZM[Fr.] değil/yerine/= DOKU VE DAMARLARDA BAĞIMSIZ GAZ KABARCIKLARININ BULUNMASI
- AEROB İLE ANAEROB İLE FAKÜLTATİF ile/||/<> OKSİJEN GEREKSİNİMLERİ
( Mikroorganizmaların O2 ilişkisi. )
( Formül: O2 + 4e⁻ + 4H⁺ → 2H2O )
- AEROBİ[Fr.] ile AERODİN[Fr.] ile AERODİNAMİK[Fr.]
( Hava ya da oksijen bulunan yerlerde gelişebilen mikro organizma. İLE Aerodinamik güçlerle havada tutulan her türlü uçar araç. İLE Gazların devinimini inceleyen fizik dalı. )
- AEROBİK BAKTERİLER ile/||/<> ANAEROBİK BAKTERİLER
( Oksijen gerektirir, oksijen var oluşunda yaşar. İLE Oksijensiz ortamda yaşar. [Bağırsak mikrobiyotasının çoğunluğu anaerobiktir. Oksijene maruz kalınca ölür]
Solunum ile enerji üretir. İLE Fermantasyon yapar.
Pasteur anaerobik bakterileri keşfetti. İLE Fermantasyon çalışmaları sırasında tanımladı. )
( Louis Pasteur tarafından 1861 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1822-1895) (Ülke: Fransa) (Alan: Biyoloji, Kimya) (Önemli katkıları: Mikrop teorisi, pastörizasyon, aşı geliştirme (kuduz, şarbon), spontan üreme teorisini çürüttü, fermantasyon süreçlerini açıkladı, antisepsi kavramını tıbba kazandırdı) )
- AEROBİK SOLUNUM ile/||/<> ANAEROBİK SOLUNUM
( Aerobik oksijen kullanır ve çok ATP üretir, anaerobik oksijensiz ve az ATP üretir )
( Formül: Aerobik: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + 36ATP\nAnaerobik: C₆H₁₂O₆ → 2C₃H₆O₃ + 2ATP )
- AEROBİK ile/||/<> ANAEROBİK
( Aerobik oksijenli solunum İLE anaerobik oksijensiz solunumdur )
( Formül: 36 ATP İLE 2 ATP )
- AEROGRAF[Fr.] İLE AEROGRAFİ[Yun.]
( Hava basınçlı boya püskürtme tabancası. İLE Basınç, nem ve sıcaklık gibi olguların özelliklerini inceleyen bilim dalı. )
- AEROSKOP[Fr.] değil/yerine/= HAVADAKİ TOZUN ÖLÇÜSÜNÜ SAĞLAYAN ARAÇ
- AEROSOL[Fr.] değil/yerine/= HAVADAKİ TOZUN ÖLÇÜSÜNÜ SAĞLAYAN ARAÇ
- AES İLE DES İLE CHACHA20 ile/||/<> SİMETRİK ŞİFRELEME
( Gizli anahtar şifreleme sistemleri. )
( Formül: SubBytes→ShiftRows→MixColumns )
- AFEREZ:
UYGULANAN KİŞİYE GÖRE
ile/||/<>
AYRIŞTIRILAN KAN BİLEŞENİNE GÖRE
( Uygulanan kişiye göre...
Tedavi edici. VE Bağışçı aferezi.
[Eğer bir hastalığı düzeltmek için yapılıyorsa "tedavi edici aferez" denilir. Örneğin, bir kas hastalığı olan Myastania Gravis gibi hastalıklarda uygulanan yöntem bu bölüme girer.
VE
Bağışçı aferezi, genelde kan bankacılığı ve kök hücre uygulamalarında kullanılır. Örneğin, kan bankasında, bağışçılardan, isteğe göre kan pulcukları (trombosit-platelet), plazma, kırmızı küre(eritrosit) ve kemik iliği aktarımı bağışçısından, kök hücre toplanması, bu bölüme girer.]
İLE/||/<>
Ayrıştırılan kan bileşenine göre...
A. Sitaferez[herhangi bir bileşenin uzaklaştırılması]
1) Lökaferez[Beyaz kürelerin uzaklaştırılması]
Granülosit Aferezi
Lenfosit Aferezi
Kök Hücre Aferezi
2) Tromboferez[kan pulcuklarının uzaklaştırılması]
B.Komponent Değişimi
Tedavi edici(terapötik) Plazma Değişimi
Tedavi edici(terapötik) Eritrosit Değişimi
C. Seçici Aferez
Cascade Filtrasyonu (Çift Filtrasyon)
LDL Aferezi (Lipid Aferezi)
Fotoferez
Yapay Karaciğer Desteği (KC Diyalizi)
Sepsis Uygulamaları )
- AFF-[İng.] değil/yerine/= AFF-
( "-e doğru" ya da "yanında" anlamında bir ön ektir. Örneğin, "affix" sözcüğü "bir yere sabitlemek" anlamına gelmektedir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AFFERENT ile/||/<> EFFERENT
( Afferent merkeze doğru İLE efferent merkezden uzağadır )
( Formül: Duyu İLE motor )
- AFFİNE GEOMETRY ile/||/<> PROJECTİVE GEOMETRY
( Affine paralel korunur, projective sonsuz nokta eklenir. )
( Formül: Preserves parallel İLE adds infinity )
- AFİN İLE METRİK İLE TOPOLOJİK ile/||/<> GEOMETRİK ÖZELLİKLER
( Dönüşümler altında korunan özellikler. )
( Formül: Topolojik ⊃ Afin ⊃ Metrik )
- AFRO[Fr.] ile AFRO[İng.]
( Kıvırcık saç. İLE Afrika kökenli. )
- AFT[Yun./Fr. APHTE] ile/ve/||/<> AĞIZ YARALARI
( Vitamin eksikliğinden ya da alerjiden kaynaklanan ağız yaraları. | Ağız mukozasında görülen ufak, kirli sarı lekeler. )
- AFTÖZ ÜLSER (BEHÇET) ile/||/<> BASİT AFT
( Behçet hastalığındaki aftöz ülserler tekrarlayan ve çoklu İLE basit aft tek ve nadirdir. Behçet aftları sistemik hastalığın parçası İLE basit aft lokal irritasyondan kaynaklanır. Behçet aftları daha ağrılı ve uzun süreli iyileşir. )
( Hulusi Behçet tarafından 1937 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1889-1948) (Ülke: Türkiye) (Alan: Dermatoloji, İmmünoloji) (Önemli katkıları: Behçet hastalığını 1937 yılında tanımladı. Üçlü semptom kompleksini (ağız yaraları, genital yaralar, göz iltihabı) bir hastalık olarak ortaya koydu. İsmini taşıyan ilk Türk doktor.) )
- AĞAÇ ve/<> YILHALKASI
( ... VE/<> Ağaçta, bir büyüme döneminde oluşan çembersel bölüm. )
- AĞACI:
[ne yazık ki]
!KESERSENİZ ile/değil/yerine/>< KESMEZSENİZ
( Kazık kalır, üstüne oturursunuz. İLE/DEĞİL/YERİNE/>< Gölge olur, altına oturursunuz. )
(

)
- AGALAKSİ[Yun.] değil/yerine/= SÜT YOKLUĞU [MEMELİLERDE]
- AGALYA[Yun.] değil/yerine/= YAVAŞ, GÜRÜLTÜSÜZ, SESSİZ
- AGARAGAR[Yun.] değil/yerine/= YOSUNDAN ÇIKARILAN KOLLOİDAL NESNE, JELATİN.
- AGE vs. EDGE
( Yaş. | Dönem/çağ. @@ Eşik. )
- AGENEZİ[Fr.] değil/yerine/= EMBRİYON GELİŞİMİ SIRASINDA BİR ÖRGENİN OLUŞMAMASI
- AGİNG BİOLOGY ile/||/<> DEVELOPMENTAL BİOLOGY
( Aging biology yaşlanma süreçlerini incelerken İLE developmental biology gelişim süreçlerini inceler )
( Formül: Senescence mechanisms )
- AĞIR METAL ile/||/<> ESANSİYEL METAL
( Ağır metal toksik Hg, Pb, esansiyel gerekli Fe, Zn. )
( Formül: Zehir İLE besin )
- AĞIRLIK MERKEZİ ile/||/<> MAKSİMUM YÖNTEMİ
( Durulama yöntemleri: Ağırlık merkezi (COG) alan ortalaması İLE maksimum yöntemi en yüksek üyelik değerini alır )
( Formül: x* = ∫xμ(x)dx / ∫μ(x)dx )
- AĞIZ ile/ve/||/<> ANÜS/MAKAT/DÜBÜR
- AĞIZ ile/ve/||/<> RAHİM AĞZI
- SİNDİRİM:
AĞIZDA ile/ve/> MİDEDE ile/ve/> İNCE BAĞIRSAKLARDA
- AGNOSTİSİZM[İng. AGNOSTICISM] ile/||/<> BİLİNEMEZCİLİK[İng. AGNOSTICISM]
( Nesnelerin kendilerinin hiçbir zaman bilinemeyeceğini ileri süren anlayış biçimidir. "Bilinmezcilik" olarak da isimlendirilmektedir. Bilinemezcilik terimi asıl anlamında, İngiliz düşünürü David Hume ile Alman düşünürü Immanuel Kant'ın öğretilerini adlandırır. Olguculuktan (pozitivizm) faydacılığa (pragmatizm) ve varoluşçuluğa (ekzistansiyalizm) kadar çağımızda da geniş etki alanları bulunan pek çok öğretiler bilinemezci niteliktedir. @@ Agnostisizm. Nesnelerin kendilerinin hiçbir zaman bilinemeyeceğini ileri süren anlayış. Bilinemezcilik deyimi, asıl anlamında, İngiliz düşünürü David Hume'la Alman düşünürü Immanuel Kan'ın öğretilerini adlandırır. Ne var ki, olguculuktan (pozitivizm) faydacılığa (pragmatizm) ve varoluşçuluğa (ekzistansiyalizm) kadar çağımızda da geniş etki alanları bulunan pek çok öğretiler bilinemezci niteliktedir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AGONİ[Yun.]/AGONY[İng.] değil/yerine/= CAN ÇEKİŞME
- AGONİST İLE ANTAGONİST İLE PARTIAL AGONİST ile/||/<> İLAÇ-RESEPTÖR ETKİLEŞİMİ
( Farmakolojik etki türleri. )
( Formül: Response = Emax[A]/(EC50+[A]) )
- AGONİST ile/||/<> ANTAGONİST
( Agonist reseptörü aktive eder İLE antagonist bloke eder )
( Formül: Reseptör aktivasyonu İLE inhibisyon )
- AGONİZM
( Hayvanların tüm davranışları. )
- AGOSTİC ETKİLEŞİM ile/||/<> HYDROGEN BONDİNG
( Agostic C-H→M 3c-2e, H-bonding klasik X-H···Y. )
( Formül: 3 merkezli İLE dipol )
- AGÖZİ[Fr.] değil/yerine/= TATMA DUYUSUNUN BELİRGİN ÖLÇÜDE AZALMASI
- AĞRI KESİCİ ile/ve/değil/||/<> SAĞALTIM
- AGROMEGALİ/AKROMEGALİ[Fr.] değil/yerine/= GÖVDE ÖRGENLERİNİN DÜZENSİZ OLARAK BÜYÜMESİ/UZAMASI | ELLERDE, AYAKLARDA VE BAŞTA GÖRÜLEN AŞIRI BÜYÜME
- AGROSTOLOJİ
( Bir botanik dalı. )
- AHARONOV-BOHM ETKİSİ ile/||/<> HALL ETKİSİ
( AB kuantum faz etkisi, Hall klasik Lorentz kuvveti. )
( Formül: Φ = ∮A·dl İLE V_H = IB/nqt )
( Georg Ohm tarafından 1827 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1789-1854) (Ülke: Almanya) (Alan: Fizik) (Önemli katkıları: Ohm yasası, elektrik direnci) )
- AHARONOV-BOHM ETKİSİ ile/||/<> LORENTZ KUVVETİ
( Aharonov-Bohm etkisi potansiyelin fiziksel etkisini gösterirken İLE Lorentz kuvveti alanların doğrudan etkisidir )
( Formül: F = q(E + v×B) )
( Georg Ohm tarafından 1827 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1789-1854) (Ülke: Almanya) (Alan: Fizik) (Önemli katkıları: Ohm yasası, elektrik direnci) )
- AHLÂK/AHLÂKSIZLIK" ile/değil/< ANATOMİ
( Eşeysel örgenlerin adlarında, "ahlâk" ya da "ahlâksızlık" aranamaz! Küfür olarak geçen sözcüklerin ve küfür edenlerin yersiz/kötü "kullanımındaki" yanlışlık, dilin ya da sözcüklerin hatası, yükü değildir! Kişilerin yanlışları da sadece o kişilerin, o ve ilgili yersiz/bağlamsız, yanlış/kötü davranış ve tutumlarıyla sınırlı tutulmak zorundadır.
Üç yaşından itibaren öğrenilmiş, fark bile olmayan "farkların", gerçekte, doğada ve bütünlükte hiçbir biçimde herhangi ciddi bir fark oluşturmadığı, herkesin her "şey"i tam olarak bildiği, gördüğü ve yaşadığı bir durumun, deneyimin de doğal ve sınırlandırılmış, kapalı koşullarda, herhangi bir ayıbı yoktur[bulunamaz ve aranamaz]! Eşeysel örgen adlarının, tıpta, anatomi ya da fizyoloji bilgisi olarak, Latince ya da başka bir dilde kullanılması da bir şeyleri "çözmekte/aşmakta" yeterli değildir.
Doğru/uygun zaman, zemin ve koşulların, duyacaklarına râzı olan/olacak kişinin, muhabbetin ve hukukun bulunmadığı ilişki ve ortamlarda, dikkatsiz, özensiz bir biçimde tüketiliyor olmasıdır tüm sorun. Söylenilen sözcüklerin değil beklenilmeyen ve istenilmeyen koşullarda, bir dayatma olmasından dolayıdır kişilerin tüm haklı tepkisi. Kişilerin, hangi konu/alan olursa olsun, seslerini yükseltmelerindeki yanlış ya da sorun kadar, kullandıkları ve seçemedikleri sözcüklerin yanlışlığındandır rahatsız olunan. Sorun, esas ya da içerik sorunu değil yöntem(usûl) sorunudur. Kalabalığın içinde, zaman, zemin ve koşulları, kişileri dikkate almama kabalığıdır.
"Cinsiyetçi küfür" diye bir "tanım/sözcük" de olmaz! Sorun, örgen adlarında ya da "kadın"lara saygısızlık olmasında değil cahil/yetersiz/özensiz/kaba kişilerin, sonuç odaklı ve düşünmeden, özenmeden, çevresine kayıtsız ve saygısızca davranmasından dolayıdır. Eğer eşeysellikteki son aşama, "kulağa üflemek" olsaydı, her ("olumlu/olumsuz") zaman ve zeminde, her durumda, ağzından düşürmediği "söz" ve kısaltma, "AMK" değil "Hay kulağına üfleyeyim!"[KULK] olurdu. Bu durumda, bu sorun, ne kulak kepçesinin ve/ya da deliğinin, ne de bu sözcüğün, "ayıbı", "ahlâklılığı ya da ahlâksızlığı" olurdu.
Buradaki "sorun" ya da yanılsama, kapalı, sınırlı ya da bazı/çoğu ayrıntının iki kişi arasında ya da sır olarak tutulması istenilen özelin, dışarıda ve genelleştiriliyor olmasından dolayıdır.
Tıpta ve tüzede[hukukta], "ayıp", "çirkinlik" vs. ol(a)madığı gibi, zihinde ve zihin dilinde de "ayıp", "pis", "kötü" diye bir sınır(landırma) ya da sonuç(landırma) yoktur. Zihinden, "olumlu/olumsuz", "iyi/kötü" her düşünce ve ayrıntı geçebilir fakat sorumlu olunan/olunması gereken, ağızdan çıkmayabilecek olan söz(cük)ler(imiz)dir. )
(

)
- AHLAT ile AHLÂT[< HILT] ile AHLAT
( Gülgillerden, kendi kendine yetişen, üzerine armut aşılanan ağaç, yabanarmudu. | Bu ağacın, armuda benzeyen ve ancak iyice olgunlaştıktan sonra yenilebilen yemişi. | Kaba adam, yol-iz bilmeyen kişi. İLE Bir karışım içindeki parçalar, öğeler. Karışan şeyler. | Gövde yapısının temelini oluşturan öğeler.[AHLÂT-I ERBAA: Kan, salya, safra, dalak.] İLE Bitlis'in bir ilçesi.[Tarihte, mühendis ve mimarların yetiştiği kent.] )
- AHTAPOT[Yun.] ile ARGONOT[Yun.]
( Sekiz dokunacında/kolunda yaklaşık 1000 duyarga bulunur. Üç kalbi, dokuz da beyni vardır. İLE
Deniz dibinde, kayalara tutunarak yaşayan bir türdür. [Deniz anemonu gibi bitkiye benzer.] )
( Dokunaçlarının herhangi bir parçası koptuğunda/kesildiğinde kopan parça 3 saat canlılığını ve hareketini devam ettirir. İLE ... )
( Eril ahtapotların kollarından biri çiftleşmek içindir ve bu kol altındaki oluk ve kavramaya yarayan ligula adında bir burunla ötekilerden ayrılır. [Bazı ahtapot türlerinde, öteki memelilerin penisinde olduğu gibi kanla dolar.] İLE
Erilin eşeysel örgeni(penisi), çiftleşme zamanında, gövdesinden ayrılır, gider başka bir kayada yaşayan dişil argonotu bulur, döller ve sahibine geri döner. [Çok eşli olma çabasındaki baylara da bu "Argonot" adı takılmıştır.] )
( Çiftleşme kolları, bir paket spermi dikkatli bir biçimde dişinin hazne [kafa/gövde] içine yerleştirir. Ardından ligula kırılır ve dişilin içinde yapışık kalır. [Eriller çiftleştikten birkaç ay sonra ölür.] [Ahtapotlar öteki kollarını yenileyebilseler de yeni bir çiftleşme kolu (lingula) üretemezler.] İLE ... )
( Kavanozları açabilir, taşları istiridyeleri açmak için araç olarak kullanabilir ya da kopmuş denizanası dokunaçlarını silah olarak kullanabilirler. [Bazıları sanki iki ayaklı hayvanlar gibi iki kolunun üzerinde yürüyebilir.] İLE ... )
( Kaslarını, kendilerini ileri atmak üzere kullanır ve saatte 40 km. hıza ulaşabilirler. [Bu yöntem ile "uçabilirler" de.(yırtıcılardan kaçmak için kendilerini suyun dışına fırlatmak üzere)] İLE ... )
( İskeletleri olmadığı için gözbebekleri kadar küçük yerlerden bile geçebilirler. [tek sert parçaları papağanınkine benzeyen gagasıdır] İLE ... )
(

ile

)
- AIDS ile/ve/değil/||/<>/< HIV
(

)
- AIMD İLE PIMD İLE RPMD ile/||/<> MOLEKÜLER DİNAMİK TÜRLERİ
( İleri MD simülasyon yöntemleri. )
( Formül: Nuclear quantum effects )
- AKARYOTİK ile/||/<> AKARYOSİT
( Çekirdeksiz . İLE/||/<> Çekirdeksiz göze. )
- AKIL YÜRÜTME[İng. LOGICAL REASONING] ile/||/<> ANALOJİ[İng. ANALOGY] ile/||/<> NOSYON[İng. NOTION]
( Bir sonuca varmayı amaçlayan zihinsel faaliyetler. Mevcut öncüller arasında belirli bağlantılar kurulur ve yeni bir sonuca varılmaya çalışılır. Akıl yürütme genellikle argüman sunmak ya da çıkarım yapmak için kullanılır ve tümdengelimsel, tümevarımsal, abdüktif ya da analojik gibi farklı biçimlere ayrılabilir. @@ Benzeyen ve benzetilen iki nesne ya da nesne öbeği arasında ortak olduğu düşünülen bir benzetme yönü çerçevesinde kurulan benzerlik ya da yapılan karşılaştırmadır. Benzetme yönünün geçerli olduğuna yönelik yeterli verinin olmadığı ya da geçersiz olduğu durumlarda yapılan analoji geçersiz olabildiğinden analoji kurarken dikkatli olunmalıdır. @@ Bireyin bilinen, deneyimlenen ya da hayal edilen bir şeye ilişkin kavrayışı ya da izlenimi. Çeşitli zihinsel faaliyetlerin (akıl yürütme, tefekkür, vb.) geniş bir yelpazesini ifade eden "düşüncelerden" farklı olarak nosyon, kişinin dünya görüşünü ve teorik anlayışını şekillendiren daha derin, daha istikrarlı inançları ifade eder.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AKILDA KESİNLİK ile/> DUYULARDA KESİNLİK
- AKILLA DÜŞÜNÜLENLER:
DUYULUR OLANLAR ve/<> DUYULUR OLMAYANLAR
- AKIM ile/||/<> GERİLİM
( Akım elektron akışı İLE gerilim potansiyel fark )
( Formül: I = Q/t (amper) İLE V (volt) )
- AKINETOPSIA[İng.] değil/yerine/= HAREKET KÖRLÜĞÜ
( Akinetopsia ya da diğer adıyla hareket körlüğü nörofizyolojik bir rahatsızlıktır. Hasta bu rahatsızlıkta görüş açısı içindeki hareketsiz objeleri görmesinde bir sorun olmamasına karşın hareketleri algılayamaz. Bu rahatsızlığın farklı dereceleri vardır ve hiç bir türlü hareket algılayamamaya kadar uzanır.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AKINTI ile SIZINTI
- AKLÎ ZORUNLULUK ile/ve/<> OLGUSAL ZORUNLULUK
- AKLIN SESİ ve/||/<> KALBİN SESİ ve/||/<> MİDENİN SESİ
( Herhangi bir işi yapmadan önce ve yaparken, üçünün sesi de olmalı ve olabildiğince orantılı, dengeli ve uyumlu olmalıdır. )
- AKLİYE ile HİSSİYE
( - Evveliyât; - Fıtriyât. İLE - Müşahedât[- Akliye, - Hissiye]; - Mücerrebât[tecrub]; - Hadsiyât; - Mütevatirât. )
- AKRABA FARKINDALIĞI ile/||/<> AKRABA SEÇİLİMİ ile/||/<> AKRABALIK KATSAYISI
( Bir bireyin akrabalarını, türün öteki bireylerinden ayırt edebilme becerisi. İLE/||/<> Tür içindeki bireylerin yalnızca kendi uyum başarılarına yönelik değil aynı zamanda akrabalarının uyum başarısına yönelik olarak da deneyimlediği seçilim türü.[Akrabaların yaşamda kalıp üreyebilmesi, bireylerin kendi tarafından paylaşılan genlerin de başarısı olduğundan dolaylı uyum başarısı ile ilişkilidir.] İLE/||/<> İki bireyin akrabalık bağını belirten tanım.[r = n(0.5)L tanımı ile belirlenir. Denklemde r akrabalık katsayısı, n ortak genlerin yüzde cinsinden tanımı, L ise mayoz sayısı ya da kuşak bağlantısını simgeler. Farklı kuramlarda, farklı ve daha kapsayıcı denklemlere denk gelmek de olasıdır.] )
- AKROMAT ile/||/<> AKROMATOPSİ
( Renk körlüğüne sahip kişileri tanımlamak için kullanılan terim. İLE/||/<> Kısmen ya da tamamen renkli görme yoksunluğu.[Artan ışık duyarlılığı ve azalan görme keskinliği ile karakterize nadir görülen, ilerleyici olmayan bir görme bozukluğu.] )
- AKROMATİK ile AKROMATİK İĞ İPLİK
( Beyaz ışığı çözümlemeden geçiren, renksemez. Gözede, boyayı kabul etmeyen bölüm. İLE Mitozun ilk evresi sonunda tüm gözelerde beliren ve göze boyalarıyla boyanamayan iğ biçimindeki oluşum. )
- AKROMATİN[Yun.] ile AKROMATİZM[Fr.] ile AKROMATOPSİ[Fr.] ile AKROMAZİ[Fr.]
( Göze çekirdeğinin, ince ipliklerden yapılmış kromatinle boyanmamış kromozomları oluşturan parçası. İLE Mercek yoluyla elde edilen görüntünün yanındaki renklerin ortadan kaldırılması. İLE Renkleri ayıramama sayrılığı. İLE Derinin rengini yitirmesi, gözelerin renk tutmaması. )
- AKROMEGALİ[Fr.] değil/yerine/= ELLERDE, AYAKLARDA VE BAŞTA GÖRÜLEN AŞIRI BÜYÜME
- AKROMİ[Fr.] değil/yerine/= DERİNİN RENKSİZLEŞMESİ SAYRILIĞI
- AKROZOM ile/||/<> ANİZOGAMİ/HETEROGAMİ ile/||/<> ANJİYOSPERM
( Sperm gözesinin, göze zarının altında bulunan ve spermin ön[anterior] bölgesini kaplayan salgı keseciği. İLE/||/<> Bir cinsiyetin ötekinden daha büyük eşey gözesi[yumurta/sperm] ürettiği eşeyli üreme biçimi. İLE/||/<> Üreme örgenleri çiçeklerinde bulunan ve en yakın tarihte evrimleşmiş bitki öbeği. )
- AKSİYON[Fr./İng. < ACTION] değil/yerine/= EYLEM | HİSSE SENEDİ
( Bir kuvvetin, nesnel bir etkenin, bir düşüncenin ortaya çıkması. | İnsan etkinliğinin ya da iradesinin açığa çıkması. | Hareket, iş. | Sermayenin belirli bir bölümü. | Hisse senedi. [AKSİYONER: Hissedar.] | Bir oyuncunun, sahne üzerindeki hareketi. | Oyunun temasını geliştiren başlıca olay, öykü, gelişim. )
- AKSİYON POTANSİYELİ İLE DİNLENME POTANSİYELİ ile/||/<> SİNİR İLETİMİ
( Nöronların elektriksel durumları. )
( Formül: V = -70 mV → +30 mV )
- AKSİYON POTANSİYELİ ile/||/<> DİNLENME POTANSİYELİ
( İletim. İLE/||/<> Hazır bekleme durumu.
Geçici[+30mV] depolarizasyon. İLE/||/<> Sabit [-70mV] polarize. )
( Formül: +30mV İLE -70mV )
- AKSİYON POTANSİYELİ ile/||/<> GRADUAL POTANSİYEL
( Aksiyon tümü/hiçi, gradual kademeli. )
( Formül: All-or-none İLE graded )
- AKSON[Fr. AXONE < Yun.] ile/ve/||/<> DALLANTI/DENDRİT[Yun. < DENDRON: Ağaç.] ile/ve/||/<> SİNİR KAVŞAĞI/SİNAPS[İng. < SYNAPSE]
( Her bir sinir gözesinde 10.000'e kadar dendrit olabilir fakat sadece bir akson vardır. İLE/VE/||/<> ... İLE/VE/||/<> Akson ve dendritler arasındaki sinirsel iletilerin gerçekleştiği yerler. )
( İnsan beyninde yaklaşık 5.000.000 km. akson, 1 katrilyon sinaps vardır. )
( Akson, küçük bir nöron hücresinden binlerce kat daha uzun olabilir. [Bazı kişilerde aksonların uzunluğu 1.5 metreyi bulabilmektedir.] [Zürafalarda bulunan en uzun akson 4.5 metre uzunluğundadır.] )
( Sinir gözelerinin uyarımını ileten plazma uzantısı. İLE/VE/||/<> Sinir gözesinin öteki sinir gözesinden alınan elektrokimyasal uyartının ve verinin gövdeye iletilmesini sağlayan, kısa, dal benzeri yapılar. İLE/VE/||/<> Sinir gözelerinin öteki sinir gözelerine, kas ya da salgı bezleri gibi sinir gözesi olmayan gözelere iletim olanağı tanıyan özelleşmiş bağlantı noktaları. İki sinir gözesi arasındaki iletişim bölgesi. )
- AKT[İng.] değil/yerine/= AKT
( "PI-3-Kinaz/Akt" göze içi sinyal yolağında rol alan bir serin/treonin protein kinaz. Özellikle gözelerin büyümesi ve hayatta kalması için sinyal göndermede rol oynar. "Protein kinaz B" (PKB) olarak da adlandırılır.
[ açıklamaların devamı için... bkz. >
evrimagaci.org/sozluk ] )
- AKTİF BAĞIŞIKLIK ile/||/<> PASİF BAĞIŞIKLIK
( Aktif kendi üretimi, pasif hazır antikor. )
( Formül: Self-made İLE received )
- AKTİF GALAKTİK ÇEKİRDEK ile/||/<> NORMAL GALAKSİ ÇEKİRDEĞİ
( Aktif galaktik çekirdek parlak enerji salınımı İLE normal galaksi çekirdeği sönük merkezdir. Aktif çekirdek süper kütleli kara delik beslenme İLE devasa enerji üretir. Kuasarlar ve blazarlar aktif çekirdek İLE en parlak evren nesneleridir. )
- AKTİF İLE PASİF ile/||/<> İMMÜNİZASYON
( Bağışıklık kazandırma yöntemleri. )
( Formül: Bellek > Primer yanıt )
- AKTİN[Lat.] ile AKTİNİK[Fr.] ile AKTİNİT[Yun.]
( Gözenin lifli yapısında bulunan kasılgan protein. İLE Çeşitli nesnelerde kimyasal etki oluşturan ışınım. İLE Radyoaktiflerin genel adı. )
- AKTİNOMETRE İLE KUANTUM VERİMİ İLE BEER-LAMBERT ile/||/<> FOTOKİMYA ÖLÇÜMLERİ
( Fotokimyasal reaksiyon karakterizasyonu. )
( Formül: Φ = mol ürün/mol foton )
- AKTİVASYON ENERJİSİ ile/||/<> REAKSİYON ENTALPİSİ
( Aktivasyon başlangıç engeli, entalpi toplam enerji farkıdır )
( Formül: Ea İLE ΔH )
- AKTİVASYON İLE REAKSİYON İLE ÜRÜN İLE DENGE ile/||/<> KİMYASAL REAKSİYON EVRELERİ
( Bir kimyasal reaksiyonun başlangıcından dengeye kadar geçirdiği evreler. )
( Formül: K = [Ürün]/[Reaktan] )
- AKTİVATÖR ile/||/<> REPRESSOR
( Aktivatör gen açar İLE repressor gen kapatır. )
( Formül: Gene on İLE gene off )
- AKTİVİTE ile/||/<> KONSANTRASYON
( Aktivite etkin konsantrasyon İLE konsantrasyon nominal. )
( Formül: a = γc )
- AKUPUNKTUR ile/||/<> MODERN AĞRI TEDAVİSİ
( Akupunktur enerji meridyenlerine iğne batırma İLE modern tedavi ilaç ve cerrahi kullanır. )
( Çin Hekimleri tarafından -100 yılında keşfedildi/formüle edildi. )
- AKYUVAR/LÖKOSİT ile/ve/||/<> ALYUVAR/ERİTROSİT
( Kan, lenf vb. gövde sıvılarında bulunan çekirdekli, yuvarlak göze. Bağışıklık düzeninin bir parçası olan beyaz kan gözeleri. İLE/VE/||/<> Kana al rengini veren, çekirdeksiz, yuvarlak, küçük göze. Oksijen taşıyan kırmızı kan gözeleri. )