DİRİMBİLİM (BIOLOGY)

- GLUTAMAT İLE GABA İLE GLİSİN ile/||/<> TEMEL NÖROTRANSMİTERLER

( Beyindeki ana uyarıcı ve baskılayıcı ileticiler. )
( Formül: E/I dengesi )

- GLUTEN:
GLİADİN
ile/||/<> HORDEİN ile/||/<> SEKALİN ile/||/<> AVENİN

( GLUTEN[öbek adı]
Buğdayda. İLE/||/<> Arpada. İLE/||/<> Çavdarda. İLE/||/<> Yulafta. )
( Gluten içeren tahıllardaki gluten ölçümü, gliadin ölçümüne dayanmaktadır. [Bu nedenle, öteki tahıllardaki gluten, sıklıkla gözardı edilir.]
Glutensiz yulaf: Gliadin ölçüm yöntemi, yulaftaki avenini ölçemez. Bu nedenle, glutensiz olarak tanımlanır. Ancak yulaf, Çölyak sayrılarının yakınmalarının ortaya çıkmasına neden olur.[Sadece yulafı işleyen fabrikadan gelen yulaftır.] )

- GLUTEN:
ORZENİN
ile/||/<> ZİEN ile/||/<> PANİCİN ile/||/<> KAFİRİN

( Pirinç. İLE/||/<> Mısır. İLE/||/<> Millet. İLE/||/<> Sorgum. )
( Gluten ile çapraz etkileşim yapan yani gluten gibi davranabilen tahıllar. )

- GLUTEN ile/ve/||/<>/> ZONULİN

( Gluten, gövdedeki zonulin denen bir proteinin üretimini artırır. İLE/VE/||/<>/> Zonulin de bağırsak gözesinin arasını açar. )

- GLYCOLYSIS ile/||/<> KREBS ile/||/<> ETC ile/||/<> METABOLİK YOLAKLAR

( Enerji üretim sistemleri. )
( Formül: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O )

- GMO ile/||/<> GDO

( GMO İngilizce İLE GDO Türkçe aynı anlam )
( Formül: Transgen ekleme )

- GÖBEKLİTEPE T ŞEKİLLİ DİKİLİTAŞLAR ile/||/<> STONEHENGE MEGALİTLER

( Göbeklitepe T dikilitaşları MÖ 9600 İLE Stonehenge MÖ 3000 yapıldı. Göbeklitepe 6000 yıl daha eski İLE iki yapı arasında 6 bin yıllık fark var. Göbeklitepe avcı-toplayıcılar İLE Stonehenge tarımcılar inşa etti. İki yapı da astronomik gözlem içerir. )
( Klaus Schmidt tarafından 1995 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1953-2014) (Ülke: Almanya) (Alan: Arkeoloji) (Önemli katkıları: Göbeklitepe'yi keşfetti ve kazılarını yönetti (1995-2014), Neolitik Devrim teorilerini değiştirdi, tapınak-yerleşim önceliği hipotezi) )

- GÖBEKLİTEPE ile/||/<> ÇATALHÖYÜK

( Göbeklitepe MÖ 9600 tapınak yapısı İLE Çatalhöyük MÖ 7500 yerleşim merkezidir. Göbeklitepe avcı-toplayıcı toplum İLE Çatalhöyük tarımsal toplum ürünüdür. Göbeklitepe din-tapınak önce İLE Çatalhöyük yerleşim sonra geldi hipotezini destekler. Klaus Schmidt Göbeklitepe'de 20 yıl kazı yaptı. )
( Klaus Schmidt tarafından 1995 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1953-2014) (Ülke: Almanya) (Alan: Arkeoloji) (Önemli katkıları: Göbeklitepe'yi keşfetti ve kazılarını yönetti (1995-2014), Neolitik Devrim teorilerini değiştirdi, tapınak-yerleşim önceliği hipotezi) )

- GOLDBACH ile/||/<> TWIN PRIME ile/||/<> COLLATZ ile/||/<> ÜNLÜ KONJEKTÜRLER

( Çözülmemiş sayı kuramı problemleri. )
( Formül: 6 = 3+3 İLE 8 = 3+5 )

- GOLGİ AYGITI ile/||/<> ENDOPLAZMİK RETİKULUM

( Golgi paketleme-salgı, ER sentez-taşıma )
( Formül: Cis-trans yüzler (Golgi) İLE RER ve SER tipleri )

- GOLGİ ile/||/<> ER

( Golgi paketleme İLE ER sentez yapar )
( Formül: Modifikasyon İLE üretim )

- GONOTHECA[İng.] değil/yerine/= GONOTEKA

( Hidrozoon kolonilerinde gonoporun çevresindeki saydam koruyucu örtü

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GONOZOM/SEX CHROMOSOMES[İng.] değil/yerine/= EŞEYSELLİK KROMOZOMLARI

- GÖNÜLSÜZ YENEN AŞ, ...:
[ya] KARIN AĞRITIR
ya da BAŞ

( Gönülsüz yenen aş, ya karın ağrıtır ya da baş. )

- GOOGLE EFFECT (DIGITAL AMNESIA)[İng.] değil/yerine/= GOOGLE ETKİSİ (DİJİTAL UNUTKANLIK)

( Google Etkisi, dijital unutkanlık, Google gibi internet arama motorlarında kolaylıkla bulunabilecek bilgileri unutma yatkınlığıdır.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GÖRECELİ TARİHLENDİRME[İng. RELATIVE DATING] ile/||/<> GÖRECELİ UYUM BAŞARISI[İng. RELATIVE FITNESS]

( Daha yeni ve daha eski kayalar arasındaki ilişkilerden yola çıkarak, kaya dağılımları içinde göreceli olarak kayaçları tarihlendirme teknikleridir. @@ Bir popülasyon içerisinde, bir bireyin, diğer bireylere göre hesaplanan fenotipik ya da genotipik uyum başarısıdır. Bireyin kendi uyum başarısının ya popülasyonun ortalama uyum başarısına bölünmesiyle, ya da popülasyon içerisindeki en yüksek uyum başarısına bölünmesiyle hesaplanır.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GÖRELİ ile/ve/||/<> İLİŞKİSEL

- GÖRMEDE:
HAREKET
ve/||/<> BİÇİM ve/||/<> RENK

- GÖRÜNTÜSÜ ile/ve/değil/yerine İŞLEVSELLİĞİ

( [Beynin] Sağ yarımküresi. İLE/VE/DEĞİL/YERİNE Sol yarımküresi. )

- GÖRÜNÜR HAREKET ile/ve GERÇEK HAREKET


- GÖRÜNÜR HAREKET ile/ve GERÇEK HAREKET

- GÖRÜNÜRLÜLÜK" değil GÖRÜNÜRLÜK

- GÖRÜNÜŞ/LER ile/ve/değil/yerine/||/<>/< HAREKET/LER

- GÖSTERİ İLE SİMÜLASYON İLE HANDS-ON ile/||/<> FİZİK ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ

( Etkili fizik eğitimi yaklaşımları. )
( Formül: Active learning )

- GÖVDE ve/||/<>/> ANLIK ve/||/<>/> BİR/LİK

- GÖVDE ve/||/<> ANLIK(ZİHİN) ve/||/<> TİN

( Çap/çeper. VE/||/<> Yarıçap. VE/||/<> Merkez. )

- GÖVDE ve/||/<> EV ve/||/<> EVREN

( Bilinç. VE/||/<> Kişi. VE/||/<> Yaşam. )
( Tohum. VE/||/<> Ağaç. VE/||/<> Meyve. )

- GÖVDE ile/ve/<> ZİHİN

( Gövde ile gövdede barınan bilinç arasında zihin yer alır. )
( Gövde, ölçüsünü bilir, ama zihin bilmez. )
( Gövde ve zihin sınırlılardır, onun için de incinmeye açıklardır, onların, korunmaya gereksinimleri vardır ve bu da korkuya yol açar. )
( Gövde, dış varlığı, bilinç iç varlığı tanımlar, saf farkındalık halinde ise En Yüce Olan'la temas kurulur. )
( Gövdenin ötesine geçmek için sağlıklı olmalısınız; zihnin ötesine geçmek için ise zihniniz kusursuz bir düzen içinde olmalı. )

- GÖVDE/DE:
YIĞILMA
ile/ve/değil/||/<> ASILMA

( Doku. @@ Kas ve fasya. )

- GÖVDE/MİZ:
OKSİJEN
ve/||/<> KARBON ve/||/<> HİDROJEN ve/||/<> NİTROJEN ve/||/<>
KALSİYUM
ve/||/<> FOSFOR ve/||/<> + 54 ÖĞE

( %65 ve/||/<> %18 ve/||/<> %10 ve/||/<> %3 ve/||/<> %1.4 ve/||/<> %1.1 ve/||/<> + %0 - 0.99 )

- GÖVDEMİZİ ...:
(YETERİNCE) KULLANMAMAK
ile/ve/değil/ne yazık ki/=/||/<>/> KÖTÜYE KULLANMAK

- GÖVDENİN DENGESİNDE: SU ve TUZ

- GÖZ ve/||/<>/>/< AKIL

( Göz, odur ki; dağın arkasını göre! VE/||/<>/>/< Akıl, odur ki; başına geleni/geleceği bile! )

- GÖZ ile/||/<> GÖZE

( Suyun çıktığı yer, kaynak. İLE/||/<> Gözlü, pınar, çeşme. | İlkbaharda çıkıp yazın kaybolan su. | Örme, örgü, yama. | Süzgeç. | Hücre. )

- GÖZ ile/ve/<> ÖTEKİ ÖRGENLER

( Göz dışında, kişinin çoğu örgeni, -35 °C'de donar. )
( GÖZLER, YALAN SÖYLEMEZ!

Arabası uçuruma yuvarlanmış ve sürücünün cesedi ancak birkaç hafta sonra Ağustos ayında tesadüfen bir köylü tarafından çürümüş halde bulunabilmiş.

Ölüm nedeninin trafik kazası olduğu biliniyor fakat kazanın alkolün ya da başka bir maddenin etkisi altında meydana gelip gelmediğini saptayabilmek için otopside alınan kanda 0.80 promil gram alkol bulunmuş.

Göziçi sıvısında ise alkol bulunmadığı ayrıca uyutucu ve uyuşturucu bir madde bulunmadığı rapor edilmiş.

Cesedin çürümeye başlaması ile ortamda bulunan bakteri ve mayaların etkisi ile kan şekeri tüketilirken alkol üretilir. Ağustos sıcağında çürümenin daha hızlı olması nedeniyle kanda 1.50 promil grama kadar alkol oluşabilir.

Göziçi sıvısı anatomik özelliği nedeniyle yalıtılmış bir yapıya sahiptir ve alkol yapan bakterilerin içeriye girmesine izin vermez.

Göziçi sıvısında alkol ölçümünün önemini bilen bir uzman, gözünde alkol saptanmayan sürücünün, kanında bulunan alkolün cesedin çürümesine bağlı olarak meydana geldiğini dolayısıyla kazayı alkolün etkisi altında yapmadığını rapor eder.

Ölümden sonra bile,
Gözler, yalan söylemez! )

- GÖZE ÇEPERİ ile GÖZE ZARI

( Bitki gözelerinde bulunan ve gözeyi çevreleyen sert bir tabaka. İLE Tüm canlı gözelerinde bulunan ve gözenin içini dış ortamdan ayıran ince bir zar. )

- GÖZE DUVARI ile GÖZE ZAR

( Bitki gözelerinde bulunan ve gözeyi koruyan sert tabakadır. İLE Tüm gözelerde bulunan ve gözeyi çevreleyen esnek tabakadır. )

- GÖZE/HÜCRE ile/||/<> BÖLÜNME

( Bitki hücresi bölünmesinin ayrıntılı incelenmesi )
( Eduard Strasburger tarafından 1882 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1844-1912) (Ülke: Almanya) (Alan: Botanik) (Önemli katkıları: Mitoz, hücre bölünmesi) )

- CELL[İng.] / CELLULE[Fr.] / ZELLE[Alm.] ile/değil/yerine/= GÖZE/HÜCRE

- GÖZE/HÜCRE ile TURGOR

( ... İLE Gözenin çok su çekerek şişmesi, özsuyunun kıvamının azalması. )

- GÖZE ORGANELLERİNDE:
KLOROPLAST
ile/ve/<> KROMOPLAST ile/ve/<> LÖKOPLAST

( )

- CONSTANTE D'UNE CELLULE ÉLECTROLYTIQUE[Fr.] ile/değil/yerine/= GÖZE SABİTİ

- CELLULE DE VOLTAGA[Fr.] ile/değil/yerine/= GÖZE VOLTAJI

- GÖZE ZARI İLE SİTOPLAZMA İLE ÇEKİRDEK İLE MİTOKONDRİ İLE ER İLE GOLGİ ile/||/<> TEMEL GÖZE ORGANELLERİ

( Ökaryotik gözenin altı temel organeli ve işlevleri. )
( Formül: ATP: ADP + Pi + enerji )

- GÖZE ZARI ile/||/<> GÖZE DUVARI

( Zar esnek fosfolipit, duvar sert selüloz/kitin )
( Formül: Fosfolipit çift tabaka İLE Selüloz/Kitin )

- GÖZE ile DOKUMA

( Canlıların temel yapı birimi. İLE Benzer işlevleri yerine getiren gözelerin oluşturduğu yapılar. )

- GÖZE/HÜCRE[Ar.]/CELLULE[İng./Fr.] ile/ve/||/<>/> DOKU

( Canlının en küçük yapı birimi. İLE/VE/||/<>/> Benzer gözelerin bir araya gelmesiyle oluşan yapı birimi. )

- GÖZE ile LENFOSİT[Fr.]

( ... İLE Kanda, kemik iliğinde, lenfte bulunan, tek ve çok iri çekirdekli, küçük, renksiz bir kan gözesi. )

- GÖZE ile ORGANEL

( Canlıların temel yapı birimi. İLE Gözenin işlevlerini yerine getiren küçük organcıkları. )

- GÖZE ile ZOOSPOR[Fr. < Yun. ZOON: Hayvan. | SPOROS: Tohum.]

( ... İLE Suda yaşayan mantarlarda ve suyosunlarında bulunan, selüloz zardan yoksun, üzerindeki iki ya da daha çok titrek tüyle devinen üreme gözesi. )

- GÖZELER = HÜCERÂT = CELLULES

- GÖZELER ile/ve/||/<> ÖLÇEKLER

( )

- GÖZLEM İLE HİPOTEZ İLE DENEY İLE KURAM İLE YASA İLE PARADİGMA ile/||/<> BİLİMSEL YÖNTEM

( Bilimsel bilgi üretiminin altı temel aşaması. )
( Formül: Gözlem → Hipotez → Test → Sonuç )

- GÖZLEM İLE HİPOTEZ İLE DENEY İLE KURAM ile/||/<> BİLİMSEL YÖNTEM

( Bilimsel araştırma süreci. )
( Formül: Falsifiability )

- GÖZLEM ve/||/<>/> DENEY ve/||/<>/> ÖLÇÜM

- VAR OLANLARIN, VAR OLMASI...:
GÖZLEMLEYEBİLSEK DE
ve/||/<> GÖZLEMLEYEMESEK DE

- GÖZLERİM ...:
"YAŞLANACAK"
değil YAŞARACAK

- GÖZLERİM "YAŞLANDI" değil GÖZLERİM "YAŞARDI"

- GÖZLERİN DOLMASI ve/||/<> BOĞAZIN DÜĞÜMLENMESİ

- GÖZYAŞI:
KEDERDE
ile BOZULMADA ile SOĞANDA ile GÜLÜŞTE

( )

- GPCR İLE RTK İLE ION CHANNEL İLE NUCLEAR ile/||/<> RESEPTÖR TÜRLERİ

( Hücre sinyal algılama sistemleri. )
( Formül: 7TM domain (GPCR) )

- GPS ile/||/<> GLONASS

( GPS ABD 24 uydu İLE GLONASS Rusya farklı frekans. )
( Formül: CDMA İLE FDMA )

- GRADİENT DESCENT İLE ADAM İLE RMSPROP ile/||/<> OPTİMİZASYON ALGORİTMALARI

( Ağırlık güncelleme yöntemleri. )
( Formül: w = w - α∇L )

- GRADİENT DESCENT İLE NEWTON İLE BFGS ile/||/<> OPTİMİZASYON ALGORİTMALARI

( İşlev minimizasyon yöntemleri. )
( Formül: x_{n+1} = x_n - α∇f )
( Isaac Newton tarafından 1687 yılında keşfedildi/formüle edildi. )

- GRADUAL İLE PUNCTUATED İLE SALTATION ile/||/<> EVRİM HIZLARI

( Evrimsel değişimin hız modelleri. )
( Formül: Staz → Hızlı değişim → Staz )

- GRADUALISM[İng.] değil/yerine/= GRADUALİZM

( Küçük çapta değişikliklerin sürekli, kararlı birikimine dayalı evrim modelidir. Giderek, yavaş yavaş evrimleşme olarak da bilinir.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GRADUALISM[İng.] değil/yerine/= KADEMECİLİK

( Küçük çapta değişikliklerin sürekli, kararlı birikimine dayalı evrim modelidir. Giderek, yavaş yavaş evrimleşme olarak da bilinir.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GRADYAN İLE DİVERGENS İLE ROTASYONEL ile/||/<> VEKTÖR OPERATÖRLERİ

( Vektör analizinin temel diferansiyel operatörleri. )
( Formül: ∇ = (∂/∂x İLE ∂/∂y İLE ∂/∂z) )

- GRADYAN ile/||/<> DİVERGENS

( Gradyan yön türevi İLE divergens kaynak/kuyu ölçümüdür )
( Formül: ∇f İLE ∇·F )

- GRAF İLE AĞAÇ İLE ÇİZGE ile/||/<> GRAF YAPILARI

( Ayrık matematik temel nesneleri. )
( Formül: V - E = 1 (ağaç) )

- GRAF KURAMSİ ile/||/<> AĞAÇ YAPISI

( Graf Kuramı ve Ağaç Yapısı arasındaki ilişki )

- GRAFEN ile/||/<> GRAFİT

( Grafen tek katman 2D İLE grafit çok katmanlı 3D. )
( Formül: sp² tek İLE yığın )

- GRAM POZİTİF BAKTERİ ile/||/<> GRAM NEGATİF BAKTERİ

( Gram pozitif kalın peptidoglikan tabaka içerir İLE gram negatif ince peptidoglikan ve dış zar vardır. Gram pozitif mor renk alır İLE gram negatif pembe renk alır. Bu ayrım antibiyotik seçiminde önemli İLE hücre duvarı yapısı tedaviyi etkiler. )

- GRAM POZİTİF İLE GRAM NEGATİF ile/||/<> BAKTERİ DUVARI

( Bakteri göze duvarı yapısı. )
( Formül: NAG-NAM peptidoglikan )

- GRAM POZİTİF İLE GRAM NEGATİF ile/||/<> BAKTERİ SINIFLANDIRMASI

( Gram boyama ile ayrım. )
( Formül: Mor İLE pembe )

- GRAM POZİTİF ile/||/<> GRAM NEGATİF

( Gram pozitif kalın peptidoglikan İLE gram negatif ince + dış zar )
( Formül: Tek tabakalı (G+) İLE Çift tabakalı (G-) )

- GRAM STAIN[İng.] değil/yerine/= GRAM BOYAMA

( Bakterileri göze duvarlarının kimyasal ve fiziksel özelliklerine göre iki büyük öbeğe (Gram-pozitif, Gram-negatif) ayırmak için kullanılan empirik (deneysel) bir yöntemdir.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GRAM-SCHMİDT İLE HOUSEHOLDER İLE GİVENS ile/||/<> ORTOGONALLEŞTİRME

( Vektörleri ortogonal yapma yöntemleri. )
( Formül: u_k = v_k - Σ proj(v_k) )

- GRAM-SCHMIDT ile/||/<> QR DECOMPOSITION

( G-S orthogonalization süreç, QR faktorizasyon A=QR. )
( Formül: Process İLE factorization )

- GRAPHENE İLE MXENE İLE PHOSPHORENE ile/||/<> 2D MALZEMELER

( Tek atom kalınlığında malzemeler. )
( Formül: σ = ne²τ/m* )

- GRAPHESTHESIA[İng.] değil/yerine/= GRAFESTEZİ

( Gözler kapalı iken avuç içine yazılan sayı ya da harfi anlayabilme duyusu.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GRAVİMETRİ ile/||/<> TİTRİMETRİ

( Gravimetri kütle ölçümü İLE titrimetri hacim ölçümü. )
( Formül: Çöktürme İLE titre )

- GRAVİMETRİ ile/||/<> VOLUMETRİ

( Gravimetri tartım İLE volumetri hacim ölçümüdür )
( Formül: Kütle İLE hacim )

- GRAVİMETRİK İLE VOLUMETRİK İLE SPEKTROSKOPİK İLE KROMATOGRAFİK İLE ELEKTROKİMYASAL ile/||/<> ANALİZ YÖNTEMLERİ

( Kimyasal analizde kullanılan beş temel yöntem sınıfı. )
( Formül: A = εbc (Beer-Lambert) )

- GRAVİTASYONEL DALGA ile/||/<> ELEKTROMANYETİK DALGA

( Gravitasyonel dalga uzay-zaman dalgalanması İLE elektromanyetik dalga elektrik-manyetik alan dalgasıdır. Gravitasyonel dalga kara delik çarpışması İLE LIGO 2015'te ilk kez tespit etti. İki dalga farklı etkileşim İLE evren hakkında farklı bilgi verir. )

- GRAVİTASYONEL MERCEKLEME ile/||/<> OPTİK MERCEK

( Gravitasyonel mercekleme kütle ışığı büker İLE optik mercek cam ışığı kırar. Gravitasyonel mercekleme Einstein genel göreliliği İLE karanlık madde dağılımını gösterir. İki mercek ışık yolunu değiştirir İLE farklı mekanizmalar kullanır. )
( Albert Einstein tarafından 1936 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1879-1955) (Ülke: Almanya/ABD) (Alan: Fizik) (Önemli katkıları: Görelilik teorisi, fotoelektrik etki) (Nobel: 1921) )

- GRAVİTATIONAL WAVE ile/||/<> ELECTROMAGNETİC WAVE

( Gravitational wave uzay-zaman dalgalanmasıyken İLE electromagnetic wave elektrik ve manyetik alan dalgalanmasıdır )
( Formül: LIGO detection )

- GRAY ile/||/<> SİEVERT ile/||/<> BECQUEREL ile/||/<> CURIE ile/||/<> RADYASYON BİRİMLERİ

( Radyasyon ölçüm birimleri. )
( Formül: H = D × WR )

- GREEN CHEMISTRY ile/||/<> CONVENTIONAL CHEMISTRY

( Green chemistry çevre dostu sürdürülebilir kimya yaparken İLE conventional chemistry çevresel etkiyi dikkate almaz )
( Formül: 12 principles )

- GREEN FONKSİYONU ile/||/<> ÇEKİRDEK FONKSİYON

( Green diferansiyel denklem çözücü, çekirdek integral operatör. )
( Formül: G(x ilex") delta kaynak )

- GREEN THEOREM ile/||/<> STOKES THEOREM

( Green 2D çizgi-alan, Stokes 3D eğri-yüzey. )
( Formül: 2D circulation İLE 3D circulation )

- GREENHOUSE İLE ALBEDO İLE FEEDBACK ile/||/<> İKLİM MEKANİZMALARI

( Küresel ısınma ve iklim dinamikleri. )
( Formül: ΔT = λ × RF )

- GRİGNARD REAKTİFİ ile/||/<> ORGANOLİTYUM

( Grignard RMgX daha kararlı, organolityum RLi daha reaktif. )
( Formül: RMgX İLE RLi

)
( Victor Grignard tarafından 1900 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1871-1935) (Ülke: Fransa) (Alan: Kimya) (Önemli katkıları: Grignard reaktifleri) (Nobel: 1912) )

- GROMOV-WİTTEN İNVARYANTI ile/||/<> DONALDSON İNVARYANTI

( Gromov-Witten invaryantı symplektik geometride curve sayma yaparken, Donaldson invaryantı 4-manifoldlarda instantonları sayar )
( Formül: Moduli space )

- GROTHENDİECK TOPOLOGY ile/||/<> ORDİNARY TOPOLOGY

( Grothendieck kategori kuramk, ordinary nokta küme. )
( Formül: Categorical İLE point-set )

- GROUP İLE RİNG İLE FİELD İLE MODULE ile/||/<> CEBİRSEL YAPILAR

( Soyut cebir temel yapıları. )
( Formül: (G İLE *) grup aksiyomları )

- GROUP SELECTION[İng.] değil/yerine/= GRUP SEÇİLİMİ

( Bir birey yerine öbeğin tüm üyelerine etki eden seçilim mekanizması. Bu seçilim türünün odak noktası bireyin faydası değil, popülasyonun faydasıdır. Bireyin diğer grup üyeleri ile rekabet etmek yerine onlarla işbirliği yapıp yardımlaşmasının herkesin lehine olduğu durumda grup seçilimi daha çok avantaj sağlar. Bazı uç senaryolarda birey kendini grup adına feda edebilir. Bu seçilimin etki ettiği popülasyonda sosyal davranışlar görülür. Grup seçilimi, bu mekanizmanın evrime etkisi ve doğal seçilim ile ilişkisi gibi konular kapsamında, evrimsel biyoloji alanındaki oldukça tartışmalı konulardan biridir.[1]

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- GROVER İLE SHOR İLE HHL İLE VQE ile/||/<> KUANTUM ALGORİTMALARI

( Kuantum hızlandırma sağlayan algoritmalar. )
( Formül: O(√N) İLE O(N) )

- GRUP İLE HALKA İLE CAD ile/||/<> CEBİRSEL YAPILAR

( Grup tek işlemli, halka iki işlemli, cad ise iki işlemli bölmeli yapıdır. )
( Formül: a*(b*c) = (a*b)*c )

- GRUP ile/||/<> HALKA

( Grup tek işlem İLE halka iki işlemle tanımlı )
( Formül: (G ile•) İLE (R ile+ ile×) )
( Évariste Galois tarafından 1830 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1811-1832) (Ülke: Fransa) (Alan: Matematik) (Önemli katkıları: Galois teorisi, grup teorisi) )

- GÜBRE[Yun.]/KEMRE ile/ve FIŞKI

( Tarımda kullanılılabilen hayvan dışkısı. | Verimini artırmak için toprağa dökülen her türlü hayvan dışkısı, kimyasal ya da bitkisel nesne. İLE/VE Taze gübre. )

- GÜÇ ile DAYANAK

- GÜÇ ile/||/<> KUVVET

( Güç birim zamandaki iş İLE kuvvet ivmelenme nedeni )
( Formül: P = W/t = F·v )
( Isaac Newton tarafından 1687 yılında keşfedildi/formüle edildi. )

- GÜÇKUVVET | BÜYÜKLÜKLER SKALER ile/||/<> VEKTÖREL

( William Rowan Hamilton tarafından 1843 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1805-1865) (Ülke: İrlanda) (Alan: matematik) )

- GÜÇLÜ KUVVET ile/||/<> ELEKTROMANYETİK KUVVET

( Güçlü kuvvet çekirdeği tutar kısa menzil, EM atomu tutar uzun menzil. )
( Formül: 1 fm İLE sonsuz )

- GÜÇLÜ KUVVET ile/||/<> ZAYIF KUVVET

( Güçlü kuvvet kuarkları bağlar İLE zayıf kuvvet beta bozunmasından sorumludur )
( Formül: αs ≈ 1 (güçlü) İLE αw ≈ 10^-6 (zayıf) )

- GÜÇLÜ ile/ve/değil/||/<>/< UYUMLANAN

- GÜÇSÜZ" ile/değil NARİN

- GÜLÜMSEME :) ve/||/<> DUCHENNE GÜLÜMSEMESİ :)

( ... VE/||/<> Gözlerin yanındaki, "kaz ayakları" denilen çizgileri yukarı doğru olanların, yaşamlarının, olmayanlara göre 8.5 yıl daha uzun yaşadıklarını tespit etmişler. :) )

- GÜNEŞ İLE OLAN UZAKLIK

( 149 milyon.[Işığın, Güneş'ten, Dünya'ya ulaşması, yaklaşık 8 dakika 20 saniye sürüyor.] )

- GÜNEŞ MERKEZLİ SİSTEM (ARYABHATA) ile/||/<> YER MERKEZLİ SİSTEM (PTOLEMY)

( Aryabhata Dünyanın döndüğünü savundu (499) İLE Ptolemy Yer merkezli sistemi savundu. )
( Aryabhata tarafından 499 yılında keşfedildi/formüle edildi. (476-550) (Ülke: Hindistan) (Alan: Matematik, Astronomi) (Önemli katkıları: Sıfır kavramı, ondalık sistem, trigonometri, güneş merkezli sistem teorisi) )

- GÜNEŞ MERKEZLİ ile/||/<> YER MERKEZLİ

( Evren modeli paradigma değişimi )
( Nicolaus Copernicus tarafından 1543 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1473-1543) (Ülke: Polonya) (Alan: Astronomi) (Önemli katkıları: Güneş merkezli evren modeli) )

- SOLAR CELL[İng.] / CELLULE SOLEIL[Fr.] ile/değil/yerine/= GÜNEŞ PİLİ

- GÜNEŞ PİLİ ile/||/<> YAKIT PİLİ

( Güneş pv foton→elektron, yakıt H₂+O₂→H₂O+elektrik. )
( Formül: pn junction İLE elektroliz )

- GÜNEŞ ile KIŞ GÜNEŞİ

( FELEĞİN GÖZÜ | ATEŞ | ŞEMS | ZİYÂ | ZÜKÂ | AFİTAB(ÂF-TÂB) | HURŞÎD | TÂBE-İ ZER(ALTIN TAVA) | TÂC-I GERDÛN | TÂVUS-I ÂTEŞ-PER | GÜN-EŞ(Güne eş [olan]) | R (harfi) )

- GÜNLÜK HAREKET/LER ile/ve DÜZENSİZ HAREKET/LER

( ... ile/ve TERÂCÛİYYİN )

- GUT-BRAİN İLE GUT-LUNG İLE GUT-SKİN ile/||/<> MİKROBİYOM EKSENLERİ

( Organ sistemleri arası mikrobiyom ilişkisi. )
( Formül: SCFA üretimi )

- GÜVENCE ile/ve DAYANAKÇA

- H2[İng.] değil/yerine/= H2

( h2, kalıtılabilirliğin dar anlamlı bir göstergesidir.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- HABBE[Ar.] ile/ve/||/<> ZERRE[Ar.]


- HABİTABLE ZONE İLE BİOSİGNATURE İLE PANSPERMİA ile/||/<> YAŞAM ARAYIŞI

( Dünya dışı yaşam kavramları. )
( Formül: Drake denklemi )

- HABİTAT İLE NİŞ İLE BİYOTOP İLE EKOSİSTEM ile/||/<> EKOLOJİK KAVRAMLAR

( Yaşam alanı tanımları. )
( Formül: n-dimensional niche )

- HABİTAT YIKIM VE BOZUMU ile İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ

( Doğal yaşam alanlarının bozulması ve yok edilmesi. İLE Dünyanın ortalama sıcaklığının ve hava örneklerinin uzun sürede değişmesi. )

- HABİTAT ile/||/<> EKOLOJİK NİŞ

( Habitat yaşam yeri, niş ekolojik rol )
( Formül: Adres İLE Meslek )

- HABİTAT ile/||/<> NİŞ

( Habitat yaşam alanı nerede İLE niş işlevsel rol nasıl. )
( Formül: Address İLE profession )

- HACİM ile/||/<> YÜZEY ALANI

( Hacim iç boşluk İLE yüzey alanı dış kabuktur )
( Formül: 3D iç İLE 2D dış )

- HADRON ile/||/<> MEZON

( Hadron kuarklardan (baryon+mezon) İLE mezon kuark-antikuark. )
( Formül: Bileşik İLE qq̄ )

- HAECKEL BIOGENETIC LAW[İng.] değil/yerine/= HAECKEL BİYOGENETİK KURALI

( Ernst Haeckel tarafından 1874 yılında öne sürülen bu kural ontogeni ile filogeni arasındaki ilişkiyi açıklar. Buna göre ontogeni filogeniyi tekrarlar. Yani bir canlının embriyolok dönemdeki gelişimi, atalarının evrimsel geçmişindeki değişimlerini tekrarlar. Bu kural bazı disiplinlerce kabul görmüş ya da genişletilmiştir. Biyoloji, antropoloji ve gelişim psikoloji bu disiplinlerden bazılarıdır.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- HAFIZA HÜCRESİ ile/||/<> NAİF HÜCRE

( Hafıza önceden görmüş, naif ilk kez. )
( Formül: Experienced İLE inexperienced )

- HAHN-BANACH ile/||/<> OPEN MAPPİNG

( H-B linear functional uzatma, open mapping açık dönüşüm. )
( Formül: Extension İLE open mapping )

- HAKİKAT =/||/<> NOKTA

- HAKİKAT ve/||/<>/= TAŞ/BİTKİ/HAYVAN

- HAKİM ... ile BASKIN ...

- HAKK ve/||/=/<> HAREKET[BİZÂTİHÎ]

- HAL DEĞİŞİMİ ile/||/<> FAZ GEÇİŞİ (İKİLİ KARŞILAŞTIRMA)

( Hal değişimi genel, faz geçişi spesifik dönüşümdür )
( Formül: katı-sıvı-gaz )

- HÂL[çoğ. AHVÂL] ile HÂL[çoğ. AHVÂL] ile HAL[Ar.] ile HAL'[Ar.] ile HÂL[Fars., Ar.]

( Annenin eril kardeşi, dayı. İLE Şimdiki zaman, geçmiş ve gelecek olmayan zaman. | Oluş, bulunuş, sûret, keyfiyet, durum, vaziyet. İLE Pazar yeri; Çözme. İLE Soyma. | Boşanma. | Tahttan indirme. Sultanın makamını terk etmek zorunda bırakılması. İLE Gövdede oluşan ben, nokta. )

- HAL ile MECAL

- HAL ile/ve/||/<> TAKAT

- HALDANE HİPOTEZİ[İng. HALDANE HYPOTHESIS] ile/||/<> HETEROGAMETİK CİNSİYET[İng. HETEROGAMETIC SEX] ile/||/<> REKOMBİNASYON ORANI[İng. RECOMBINATION RATE]

( Y kromozomu üzerindeki düşük rekombinasyon seçimi diğer kromozomlar üzerinde rekombinasyon oranlarında pleyotropik azalmaya neden olur. Bu yüzden heterogametik cinsiyetlerde (insanlarda erkek kelebeklerde dişi) rekombinasyon oranı azdır. @@ İki farklı eşey kromozomuna sahip cinsiyet. @@ Birbiriyle bağlantılı iki lokus arasında, mayoz sırasında meydana gelen çaprazlanma (crossing-over) sıklığı. "r" ile gösterilir ve 0 ile 0.5 arasında değerler alır.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- HALDUR HULDUR (HAREKET ETMEK)


- HALKA TÜR ile/||/<> KARDEŞ TÜR

( Halka coğrafi halka, kardeş görünüş benzer ama tür. )
( Formül: Geographic İLE cryptic )

- HALOJENLER ile/||/<> SOY GAZLAR

( Halojenler 7 elektron reaktif İLE soy gazlar 8 elektron inert )
( Formül: X₂ + 2e⁻ → 2X⁻ (halojen) İLE stabil oktet (soy gaz) )

- HÂM[Fars.] ile HAM[Fars.]

( Pişmemiş, olmamış, çiğ. | İşlenmemiş, üzerinde çalışılmamış. | Boş, nâfile, beyhûde. | Terbiye, deneyim görmemiş, acemi. İLE Eğri, bükülmüş. )

- HÂM[Fars.] ile HAMM ile AM

( Pişmemiş, olmamış, çiğ. | İşlenmemiş, üzerinde çalışılmamış. | Boş, nâfile, beyhûde. | Terbiye, deneyim görmemiş, acemi. İLE Sevgi. | İstenilen. | Dişilik örgeni, vajina. )

- HAMİLTON KURALI[İng. HAMILTON'S RULE] ile/||/<> HAMİLTONIN FEDAKARLIK TEORİSİ[İng. HAMILTON ALTRUISM THEORY]

( William Hamilton'ın akraba seçilimi konusunda ileri sürdüğü kuraldır. Hamilton akrabalar için fedakarlık gerektiren durumları matematiksel ifadeye dökmüştür. Fedakarlık gerektiren bir harekette "c" fedakarlık yapanın ödediği bedel,"r" akrabalık derecesi ve "b" fedakarlık sonucu olası kazanç olmak üzere: @@ Hamilton'a göre genetik olarak birbirlerine benzeşen ve yakın olan bireylerin başkalarına oranla birbirleriyle daha çok karşılıklı yardımlaşır. Eğer akrabalarına yardım eden canlı birey, yardım etme etkinliğini destekleyen ve teşvik eden genlere sahipse, onun akrabaları da muhtemelen bu genlere sahip olacak ve böylece bu aleller aktarılabilecektir. Buna dair klasik bir örnek, arılar ve karıncalar gibi sosyal yaşamlı böceklerdir. Kolonideki işçi böcekler asla üremezler ama bunun yerine genetik olarak onlara benzeyen kraliçenin üreyebilmesi için çalışarak yardımda bulunurlar.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- HÂMME[Ar. çoğ. HEVÂMM] ile ...

( Zararlı böcekler/haşerât. )

- HANTAL/LIK ile/ve/değil/||/<>/< HAM/LIK

- HAPLODIPLOIDY[İng.] değil/yerine/= HAPLODİPLOİDİ

( Erkeklerin döllenmemiş, haploid (tek set kromozomlu) yumurtalardan gelişip, dişilerin döllenmiş, diploid (çift set kromozomlu) yumurtalardan geliştiği üreme sistemidir.

[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )

- HAPLOİD ile DİPLOİD

( Tek takım kromozomlu gözeler. İLE Çift takım kromozomlu gözeler. )

- HAPLOİD ile/||/<> DİPLOİD

( Haploid tek set kromozom İLE diploid çift set. )
( Formül: n İLE 2n )

- HAPLOİT ile/||/<> DİPLOİT

( Haploit tek kromozom seti (n) İLE diploit çift settir (2n) )
( Formül: Gamet İLE vücut hücresi )

- HAPSETME ile/||/<> ASİMPTOTİK ÖZGÜRLÜK

( Hapsetme düşük enerji serbest kuark yok, asimptotik yüksek enerji serbest. )
( Formül: IR İLE UV )

- HAPŞIRIRKEN:
AÇIĞA/HAVAYA DOĞRU
değil/yerine/>< ELİMİZLE/KOLUMUZLA AĞZIMIZI KAPATARAK

- HARAKET değil HAREKET

- HARAM ile/ve/||/<> MEKRUH ile/ve/||/<> MÜFSİD[Ar. < FESÂD]

- HARAZA ile HARAZA

( Kavga, gürültü, karışıklık. | Öfke, sinir. İLE Sığırın öd kesesinden çıkan taş. )

- HARD ASİT ile/||/<> SOFT ASİT

( Hard küçük yüksek yük Al³⁺, soft büyük polarize Hg²⁺. )
( Formül: HSAB teorisi )

- HARD-SOFT ACİD-BASE ile/||/<> HSAB KURAMSİ

( Asit ve bazların sınıflandırılması. )
( Formül: Hard-Hard > Hard-Soft )

- HARDY SPACE ile/||/<> BERGMAN SPACE

( Hardy H^p boundary değer, Bergman L² area measure. )
( Formül: Boundary İLE area integrability )

- HARDY-RAMANUJAN ile/||/<> ERDŐS-KO-RADO

( H-R asimptotik formül, E-K-R kombinatorik set. )
( Formül: Partisyon İLE intersection )

- HARDY-WEİNBERG İLE WRİGHT-FİSHER İLE MORAN ile/||/<> POPÜLASYON GENETİĞİ MODELLERİ

( Popülasyon genetiğinde kullanılan farklı matematiksel modeller. )
( Formül: p² + 2pq + q² = 1 )
( G.H. Hardy tarafından 1908 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1877-1947) (Ülke: İngiltere) (Alan: biyoloji) )

- HARDY-WEİNBERG ile/||/<> EVRİM

( H-W denge sabit, evrim değişim. )
( Formül: Equilibrium İLE change )
( G.H. Hardy tarafından 1908 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1877-1947) (Ülke: İngiltere) (Alan: biyoloji) )