Türk Dil Kurumu(TDK) Sözlüğündeki FaRkLaR

- 10 KW/TENNER[İng.]/PROJECTEUR 10 KW[Fr.]/10 KW-SCHEINWERFER[Alm.]/ONLUK ile/||/<> DECILE[İng.]/ONLUK/ÇEYREKLİK/DESİL[Osm. Tr.] ile/||/<> DIZAINE[Fr.]/ONLUK/AŞERE[Osm. Tr.] ile/||/<> ONLUK

( Sinema/TV. 10 kW gücünde akkor ışıldak. @@ Bir diziyi oluşturan gözlemleri on eşit parçaya ayıran dokuz konumsal değer. bk. çeyreklik, ortanca. @@ (matematik) @@ Osmanî Osmanlı İmparatorluğunda hazinenin gelir gereksinimini karşılamak için 1448 yılından itibaren çıkarılan gümüş payı azaltılmış sikkelerin piyasada dolaşımına son vermek amacıyla 1612 yılında çıkarılan akçe. )

( TENNER )

( PROJECTEUR 10 KW )

( 10 KW-SCHEINWERFER )

( DECILE )

( DIZAINE )

- A POSTERIORI[İng.]/SONSAL ile/||/<> A POSTERIORI[Lat.]/SONSAL/BADİ[Osm. Tr.]

( Deneye baş vurularak elde edilen, dış dünyadaki yaşantılardan kazanılan (bilgi). @@ Deneyden çıkan ve deneye bağlı olan (bilgi). )

( A POSTERIORI )

( A POSTERIORI )

- A POSTERIORI[İng.]/SONSAL ile/||/<> APOSTERİORİ/SONSAL

( Deneye baş vurularak elde edilen, dış dünyadaki yaşantılardan kazanılan (bilgi). | Deneyden çıkan ve deneye bağlı olan (bilgi). @@ bk. sonsal )

( A POSTERIORI )

- A PRIORI[İng.]/ÖNSEL ile/||/<> A PRIORI[İng.]/À PRIORI[Fr.]/ÖNSEL/KABLÎ[Osm. Tr.] ile/||/<> APRIORI[İng.]/ÖNSEL/GÖRGÜLLÜK/KABLİ[Osm. Tr.] ile/||/<> A PRIORI[İng./Fr./Alm./Lat.]/ÖNSEL/KABLÎ[Osm. Tr.] ile/||/<> A PRIORI[İng./Fr./Alm.]/ÖNSEL/A PRİORİ[Osm. Tr.] ile/||/<> A PRIORI[İng./Fr./Alm.]/ÖNSEL/APRİORİ[Osm. Tr.]

( Hiç bir deneye dayanmadan ve salt us yardımıyla elde edilen (bilgi). @@ Hiç bir gözlem ve deneye dayanmayan. | Deney öncesi. @@ Görgül dayanağı bulunmayan ya da önsayıt niteliğinde olan. bk. görgüllük. @@ (Lat. a priori = önden, önceden olan ): Deneyden bağımsız olan, ama deneyle canlandırılabilen, bilincine varılabilen (bilgi); deneyin ötesinde geçerliği olan (bilgi). // Önsel bilgi, Platon'dan beri felsefede üzerinde durulan bir sorundur. Yeni çağ bilgi öğretisinde önsel (a priori) ile -> sonsal (a posteriori) temel bir kavram ikilisidir: Bilginin iki kaynağı öğretisinde önsel şunlarla eşanlamlıdır: a. Düşünceden, ustan gelen, kavramsal olan. b. Doğuştan, c. Kendiliğinden (spontan) oluşan; sonsal ise bunların karşıtı olan kavramlarla bir sayılır: a. Duyusal deneyden gelen. b. Edinilmiş, c. Alınmış. | Kant bu karşıtlığı yeniden ortaya koyup derinleştirmiştir. Kant önsel deyince, deneyi olanaklı kılanı anlar; çünkü ona göre her bilgi zaman bakımından deneyle başlar, ama yalnız deneyden türemez. Bu anlayışta önsel = kavram, düşünce değildir, çünkü önsel olan görüler de (uzay ile zaman) vardır; bunlar da deneyi olanaklı kılan biçimler, koşullardır. | Çağımızda görüngübilim ve bu çığırın önsel olarak özü görme ilkesi, önseli yalnız kavramsal olana bağlılığından ayırmamış, onun biçim ilkeleriyle olan ilişkisini de kesmiştir. Bu anlayışta, önsel, doğrudan doğruya görülen özlüklerin niteliklerini, öz bağlamlarını ve öz ilişkilerini, hem de özellikle içerikleri bakımından belirleyen bir terim olmuştur. Kant'ın biçimsel önsel'ine (formal a priori'sine) karşı içeriksel bir önsel ileri sürülmüştür. Ayrıca duygusal önselden (emotional a priori), değer önselinden (M. Scheler, N. Hartmann) ve dinsel bir önselden de (R. Otto, Troeltsch) söz edilir. @@ Fizik, kimya olaylarını denemsel yollarla değil, ana ilke ve yasalardan, kesin matematiksel tümdengelimlerle bulmaya ilişkin. @@ Bir denemeye girişmeden us yolu ile ileri sürülen yargı. )

( A PRIORI )

( À PRIORI )

- A PRIORI[İng.]/ÖNSEL ile/||/<> APRİORİ/ÖNSEL

( Hiç bir deneye dayanmadan ve salt us yardımıyla elde edilen (bilgi). | Hiç bir gözlem ve deneye dayanmayan. | Deney öncesi. | Görgül dayanağı bulunmayan ya da önsayıt niteliğinde olan. bk. görgüllük. | (Lat. a priori = önden, önceden olan ): Deneyden bağımsız olan, ama deneyle canlandırılabilen, bilincine varılabilen (bilgi); deneyin ötesinde geçerliği olan (bilgi). // Önsel bilgi, Platon'dan beri felsefede üzerinde durulan bir sorundur. Yeni çağ bilgi öğretisinde önsel (a priori) ile -> sonsal (a posteriori) temel bir kavram ikilisidir: Bilginin iki kaynağı öğretisinde önsel şunlarla eşanlamlıdır: a. Düşünceden, ustan gelen, kavramsal olan. b. Doğuştan, c. Kendiliğinden (spontan) oluşan; sonsal ise bunların karşıtı olan kavramlarla bir sayılır: a. Duyusal deneyden gelen. b. Edinilmiş, c. Alınmış. | Kant bu karşıtlığı yeniden ortaya koyup derinleştirmiştir. Kant önsel deyince, deneyi olanaklı kılanı anlar; çünkü ona göre her bilgi zaman bakımından deneyle başlar, ama yalnız deneyden türemez. Bu anlayışta önsel = kavram, düşünce değildir, çünkü önsel olan görüler de (uzay ile zaman) vardır; bunlar da deneyi olanaklı kılan biçimler, koşullardır. | Çağımızda görüngübilim ve bu çığırın önsel olarak özü görme ilkesi, önseli yalnız kavramsal olana bağlılığından ayırmamış, onun biçim ilkeleriyle olan ilişkisini de kesmiştir. Bu anlayışta, önsel, doğrudan doğruya görülen özlüklerin niteliklerini, öz bağlamlarını ve öz ilişkilerini, hem de özellikle içerikleri bakımından belirleyen bir terim olmuştur. Kant'ın biçimsel önsel'ine (formal a priori'sine) karşı içeriksel bir önsel ileri sürülmüştür. Ayrıca duygusal önselden (emotional a priori), değer önselinden (M. Scheler, N. Hartmann) ve dinsel bir önselden de (R. Otto, Troeltsch) söz edilir. | Fizik, kimya olaylarını denemsel yollarla değil, ana ilke ve yasalardan, kesin matematiksel tümdengelimlerle bulmaya ilişkin. | Bir denemeye girişmeden us yolu ile ileri sürülen yargı. @@ bk. önsel )

( A PRIORI )

- A/TÜMEL OLUMLU ÖNERMENİN SİMGESİ ile/||/<> A ile/||/<> A ile/||/<> A

( bk. Tümel olumlu önermenin simgesi. @@ Biçimsel mantıkta tümel olumlu önermelerin simgesi. (Ör. "Bütün cisimler yer kaplar.") @@ Ülke, kurum ve yatırım araçlarının yüksek güvenilirlik aralığını gösteren ve derecelendirme kuruluşu tarafından verilen not. A'nın sayıları arttıkça güvenilirlik derecesi yükselir; işaret değişiklikleri her bir konum için olumlu ya da olumsuz gelişmelere işaret eder (AA, AAA, A+, AA- vb). @@ Yunanca yokluk ifade eden ön ek. )