(1996'dan beri)
DİRİMBİLİM (BIOLOGY)
- MOL ile/||/<> MOLALİTE ile/||/<> MOLARİTE ile/||/<> NORMALİTE ile/||/<> KONSANTRASYON BİRİMLERİ
( Çözelti derişim ölçüleri. )
( Formül: M = n/V )
( Mol madde miktarı birimi (6.02×10²³) İLE molekül tek parçacıktır )
( Formül: n İLE N )
( Amedeo Avogadro tarafından 1811 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1776-1856) (Ülke: İtalya) (Alan: Kimya) (Önemli katkıları: Avogadro sayısı, mol kavramı) )
- MOL ile/||/<> MOLEKÜL KÜTLESİ
( Mol sayı birimi İLE molekül kütlesi ağırlık )
( Formül: Avogadro sayısı İLE Atomik kütle toplamı )
- MOLA ile/||/<> MOLA[İt. < MOLA]
( Ağların suya atılması ve balıkların etrafının çevrilmesi komutu Gebeliğin erken dönemlerinde embriyo öldüğü hâlde yavru zarlarının gelişimlerini sürdürmeleriyle oluşan kistik kanlı et görünümünde veya üzüm salkımı görünümündeki oluşumlar yavru zarı molaları Enfekte olabilir ve piyometraya neden olur veya nekroza uğrayarak dölyatağından dışarıya atılır Et mola carneousa kese mola cystica üzüm salkımı mola racemosa içi kanla dolu mola sanguinolenta veya villi koriyalisleri aşırı gelişmiş mola villosa biçimde görülebilir )
( Molarite mol/litre çözelti İLE molalite mol/kg çözücüdür )
( Formül: M=n/V İLE m=n/mçözücü )
- MOLECULAR EVOLUTİON ile/||/<> MORPHOLOGİCAL EVOLUTİON
( Molecular evolution DNA ve protein dizilerindeki evrimsel değişimi incelerken İLE morphological evolution görünür yapısal değişimi inceler )
( Formül: Sequence divergence )
- MOLECULAR MACHİNE ile/||/<> STATİC MOLECULE
( Molecular machine kontrollü moleküler hareket yapabilirken İLE static molecule sabit konformasyon sergiler )
( Formül: Rotaxane motor )
- MOLEKÜL OLUŞUMUNDA:
İKİ ATOM değil ÜÇ ATOM
- MOLEKÜL:
POLAR ile APOLAR
- MOLEKÜL ile/||/<> ETKİN/AKTİF TAŞIMA
( ... İLE/||/<> Az yoğun ortamdan, çok yoğun ortama geçen büyük moleküllerin enerji harcanarak taşınması. )
- MOLEKÜLARİTE ile/||/<> REAKSİYON DERECESİ
( Molekülarite kuramk, derece deneyseldir )
( Formül: Mekanizma İLE gözlem )
- MOLEKÜLER EKOLOJİ ile MİKROBİYOLOJİ
( Moleküler biyoloji tekniklerini kullanarak popülasyonlar ve topluluklar düzeyinde ekolojik soruları inceleyen bir bilim dalı. İLE Mikroorganizmaları inceleyen bir bilim dalı. Bu iki dalın kesiştiği noktada, moleküler biyoloji teknikleri, mikroorganizmaların biyoçeşitliliğini, dağılımını ve işlevlerini anlamak için kullanılmaktadır. )
- MOLEKÜLER İLE HÜCRESEL İLE ORGANİZMA İLE POPÜLASYON ile/||/<> BİYOLOJİ SEVİYELERİ
( Yaşamın organizasyon seviyeleri. )
( Formül: Gen → Ekosistem )
- MOLEKÜLER SAAT ile/||/<> KALİBRASYON
( Moleküler saat mutasyon hızı İLE kalibrasyon fosil tarih. )
( Formül: Rate İLE reference )
- MOMENTUM ile/||/<> AÇISAL MOMENTUM[İng. ANGULAR MOMENTUM]
( Hareket eden kütlenin ölçümüdür. Bir nesnenin momentumu, kütlesinin ve hızının çarpımına eşittir. Vektörel bir büyüklüktür ve Uluslararası Birim Sistemi'nde (SI) birimi kg⋅ms\frac{kg\cdot{m}}s
s
kg⋅m
'dir. Kalın "p" harfi ile gösterilir. İsmi, Latincede "hareket etmek, ettirmek" anlamına gelen "movere" fiilinden gelmektedir. @@ Herhangi bir cismin dönüş hareketine devam etme isteğidir. Hareket eden bir nesnenin momentuma sahip olduğu söylenir. Bu nesne dönerken, terim açısal momentum halini alır ve bu hareket, başka bir kuvvet uygulanmadığı sürece hızını değiştirmez.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
( Momentum hareket miktarı, impuls momentum değişimidir )
( Formül: p=mv İLE J=FΔt=Δp )
- MONAD İLE COMONAD İLE ADJUNCTİON ile/||/<> İLERİ KATEGORİ KAVRAMLARI
( Kategori kuramınin soyut yapıları. )
( Formül: μ: T² → T İLE η: Id → T )
- MONERA[İng.] değil/yerine/= MONERA
( Eski taksonomik sınıflandırmada, bakterileri, arkebakterileri ve mavi-yeşil algleri içine alan alem.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MONO MORFİZM ile POLİ MORFİZM
( Bir toplulukta bir genin tek bir aleli bulunması. İLE Bir toplulukta bir genin birden fazla aleli bulunması. )
- MONODENTAT ile/||/<> ÇOK DİŞLİ
( Monodentat tek bağ NH₃, çok dişli chelate EDTA. )
( Formül: Tek İLE çoklu bağlanma )
- MONOECIOUS[İng.] değil/yerine/= TEKEVCİKLİ
( Tipik olarak bitkilerde görülür. Erkek ve dişi organların tek bir bireyde, bir arada bulunması durumu anlamında kullanılabildiği gibi, erkek ve dişiye ait olan çiçek yapılarının aynı bireyde bulunması anlamına da gelebilir. "Hermafrodit" olarak da bilinir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MONOFİLETİK ile/||/<> PARAFİLETİK
( Monofiletik tek ata tüm türev İLE parafiletik bazı hariç. )
( Formül: Complete İLE incomplete )
- MONOFOBİ[İng. MONOPHOBIA] ile/||/<> MONOHİBRİT ÇAPRAZLAMA[İng. MONOHYBRID CROSS] ile/||/<> MONOSPESİFİK[İng. MONOSPECIFIC] ile/||/<> MONOTREM ile/||/<> MONOZOMİ[İng. MONOSOMY]
( Yalnız kalma korkusu olarak bilinen, Yunancada "bir" anlamına gelen μονόφωνος ("mŏnŏ") ve "korku" anlamına gelen φόβος ("phobos") kelimelerinden oluşan bir terim. @@ Bir genetik özelliğin farklı alel çiftlerini taşıyan bireylerin kendi arasında çaprazlanması. Örneğin heterozigot sarı ve yeşil tohum rengi aleline sahip iki bezelye bitkisi çaprazlandığında oluşacak yavruların 3/4'ü sarı, 1/4'ü ise yeşil tohum rengine sahip olacaktır. @@ Sadece bir antijenle tepkimeye giren antikor. @@ Oldukça değişik hayvanlardır ve sadece iki tip monotrem vardır; ekidna ve ornitorenk. Sıcak kanlıdırlar, kılları vardır ve memeliler gibi yavrularını sütle beslerler. Onları değişik kılan yavruları doğurmak yerine yumurtlarlar. Memeliler'in sürüngenlerden evrimleştiğinin en net, yaşayan kanıtlarıdırlar. @@ Diploit organizmanın tek bir kromozom kaybetmesi durumu.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MONOGAM[Fr. < MONOGAME] >< POLİGAM
( (Yun. monos = tek, Yun. gamos = evlenme), Hayatı sırasında sadece bir eşi olan birey; monogami gösteren birey. @@ (Yun. monos: tek; gamos: evlenme) Bütün hayatı boyunca sadece bir eşi olan; tek eşli. )
- MONOGAM ile/||/<> MONOGAM[Fr. < MONOGAME]
( monos tek gamos evlenme Hayatı sırasında sadece bir eşi olan birey monogami gösteren birey monos tek gamos evlenme Bütün hayatı boyunca sadece bir eşi olan tek eşli )
- MONOGAM/İ değil/yerine/= TEKEŞLİ/LİK
- MONOHİBRİT İLE DİHİBRİT İLE TRİHİBRİT İLE POLİHİBRİT İLE EPİSTASİ ile/||/<> KALITIM ÇAPRAZLAMALARI
( Mendel genetiğinde farklı sayıda özelliğin kalıtım desenleri. )
( Formül: (3:1)ⁿ fenotip oranı )
( Gregor Mendel tarafından 1865 yılında keşfedildi/formüle edildi. )
- MONOHİBRİT ile DİHİBRİT
( Tek bir karakter bakımından çaprazlama. İLE İki karakter bakımından çaprazlama. )
- MONOİD İLE YARIGRUP İLE GRUP İLE HALKA İLE MODÜL İLE CAD ile/||/<> CEBİRSEL YAPI HİYERARŞİSİ
( Soyut cebirdeki yapıların gittikçe zenginleşen hiyerarşisi. )
( Formül: (G ile*) İLE (R ile+ ile×) İLE (F ile+ ile×) )
- MONOKLİN İLE TRİKLİNİK İLE ORTOROMBİK ile/||/<> KRİSTAL SİSTEMLERİ
( 7 kristal sistemi. )
( Formül: P İLE I İLE F İLE C merkezleme )
( Monokot tek çenekli paralel damar İLE dikot iki çenekli ağlı. )
( Formül: One İLE two cotyledons )
- MONOKOTİL[İng. MONOKOT] ile/||/<> TEPAL
( Tohumlarında tek çeneğe sahip olan bitki grubu. Kapalı tohumlu bitkileri oluşturan 2 öbekten ilki. Embriyonik gelişim esnasında tohumlarında 1 tane çenek oluşumu gözlenir. @@ Bir çiçekte sepal (çanak yapraklar) ve petal (taç yapraklar) ayrımı yapılamıyorsa, çiçek örtüsünü oluşturan kısımlar tepal olarak adlandırılır. Monokotil (tek çenekli) ve bazı "ilkel" dikotil (çift çenekli) bitkilerde karakteristiktir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
( Tek çenekli bitkiler. İLE Çift çenekli bitkiler. )
- MONOKROMATİK IŞIK ile/||/<> POLİKROMATİK IŞIK (İKİLİ KARŞILAŞTIRMA)
( Monokromatik tek renk, polikromatik çok renklidir )
( Formül: Tek λ İLE çoklu λ )
- MONOLİTİK KOLONLAR ile/||/<> TANECİKLİ KOLONLAR
( Monolitik kolonlar tek parça gözenekli yapıyken İLE tanecikli kolonlar küçük parçacıklarla doldurulmuş yapıdır )
( Formül: Düşük basınç düşüşü )
- MONOMER İLE OLİGOMER İLE POLİMER İLE KOPOLİMER ile/||/<> MAKROMOLEKÜL TÜRLERİ
( Tekrarlanan birimlerden oluşan farklı büyüklükteki molekül zincirleridir. )
( Formül: [-CH₂-CH₂-]ₙ (polietilen) )
- MONOSAKKARİT ile/ve/||/<>/> DİSAKKARİT
( Tek şeker molekülü. İLE/VE/||/<>/> İki şeker molekülünün birleşimi. )
- MONOTONE CONVERGENCE ile/||/<> DOMİNATED CONVERGENCE
( Monotone artış/azalış, dominated üst fonksiyon. )
( Formül: Order preserving İLE bounded above )
( Monotrem yumurta bırakan İLE theria canlı doğuran. )
( Formül: Egg-laying İLE live birth )
- MONTE CARLO İLE FİNİTE ELEMENT İLE SİMPLEX ile/||/<> SAYISAL YÖNTEMLER
( Hesaplamalı bilinmez çözme. )
( Formül: Mesh discretization )
- MONTE CARLO YÖNTEMİ ile/||/<> SONLU ELEMANLAR YÖNTEMİ
( Monte Carlo rastgele örnekleme, FEM deterministik bölümleme )
( Formül: Rastgele sayı İLE Mesh oluşturma )
- MONTE CARLO ile/||/<> MOLEKÜLER DİNAMİK
( MC rastgele örnekleme istatistik, MD deterministik Newton. )
( Formül: Metropolis İLE Verlet )
( Isaac Newton tarafından 1687 yılında keşfedildi/formüle edildi. )
- MONTE CARLO ile/||/<> QUASİ-MONTE CARLO ile/||/<> STOKASTİK SİMÜLASYON
( Rastgele örnekleme yöntemleri. )
( Formül: σ ∝ 1/√N (MC) )
- MOONSHİNE CONJECTURE ile/||/<> MONSTROUS MOONSHİNE
( Moonshine conjecture modüler fonksiyon ve grup kuramı bağlantısıyken İLE monstrous moonshine Monster grubu ile J-invariant ilişkisidir )
( Formül: Monster group representation )
- MORAL/MORALITY[İng.] değil/yerine/= MORAL/MORALITÉ[Fr.] değil/yerine/= MORALISCH-SITTLICH/MORALITÄT, SITTLICHKEIT[Alm.] değil/yerine/= AHLAK
( 1. Toplu olarak yaşayan bireylerin uymak zorunda bulundukları eylem ve davranış kurallarına verilen ad. 2. Bir kimsenin içinde yaşadığı toplumsal çevrenin törelerine uyma yetisi. @@ 1. a. Belli bir dönemde belli insan topluluklarınca benimsenmiş olan, bireylerin birbirleriyle ilişkilerini düzenleyen törel davranış kurallarının, yasalarının, ilkelerinin toplamı. b. Çeşitli toplumlarda ve çağlarda kapsamı ve içeriği değişen ahlaksal değerler alanı. 2. Bir kişi ya da bir insan öbeğince benimsenen eyleme kurallarının toplamı. 3. Ahlaksal olan şeylerle bağlantısı olan bir görüşler dizgesi (tek kişinin, bir ulusun, bir toplumun, bir çağın). 4. Felsefenin bir dalı olarak: a. Ahlak üzerine kavramsal öğretiler. b. İnsanların kişisel ve toplumsal yaşamdaki ahlaksal eylemlerine ilişkin sorunları inceleyen felsefe öğretileri. @@ 1. Mutlak olarak iyi olduğu düşünülen veya belli bir yaşam anlayışından kaynaklanan davranış kuralları bütünü. 2. Bir kimsenin iyi niteliklerini veya kişiliğini ifade eden tutum ve davranışlar bütünü, mizaç. )
( Moran süreci (evrim modeli) )
( Patrick Moran tarafından 1958 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1917-1988) (Ülke: Avustralya) (Alan: İstatistik, Biyoloji) (Önemli katkıları: Moran süreci, popülasyon genetiği) )
- MORARMAK ile/ve/||/<> CIBARMAK
( ... İLE/VE/||/<> Vurma nedeniyle/sonucunda morarma. )
- MORBİDİTE[İng. MORBIDITY] ile/||/<> AKUT[İng. ACUTE] ile/||/<> POLİFARMASİ[İng. POLYPHARMACY]
( Bir hastalığa ya da hastalık semptomuna sahip olmayı ya da bir popülasyondaki hastalık miktarını ifade eder. Morbidite oranı, bir hastalık ya da hastalığın bir popülasyonda ortaya çıkma oranını ifade eder ve bir popülasyonun sağlığını ve sağlık ihtiyaçlarını belirlemek için kullanılabilir. Hastalıklar akuttan kronik, uzun süreli durumlara kadar değişebilir. @@ Ani başlayan, kısa süren ve şiddetli seyreden enfeksiyon. @@ Bir hastanın içinde bulunduğu duruma göre birden fazla (beş ya da daha fazla) ilacı düzenli olarak kullanmasıdır. Polifarmasi genellikle multimorbiditenin (çok sayıda uzun vadeli tıbbi duruma sahip olmanın) bir sonucudur.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MORFİN ile/||/<> MORFİN[Fr. < MORPHINE]
( C17 H19 NO3 H2O afyondan elde edilen ve uyuşturucu olarak kullanılan renksiz örüt özdek Afyonun esas alkoloit maddesi Tıbbî olarak ağrıların azaltılmasında kullanılan ve uzun süre kullanıldığında bağımlılık yapan bir madde Afyondan elde edilen hidroklorür ve sülfat tuzu biçiminde kullanılan veteriner hekimliğinde premedikasyon ishal öksürük ve ağrı kesici olarak kullanılan kedilerde kullanılması tavsiye edilmeyen narkotik bir ilaç )
- MORFOGEN İLE GRADYAN İLE PATERN ile/||/<> GELİŞİMSEL SİNYALLER
( Embriyoda şekil oluşumu mekanizmaları. )
( Formül: C(x) = C₀ e^(-x/λ) )
- MORFOLOJİ[İng. MORPHOLOGY] ile/||/<> ÇEVRE TAKİBİ[İng. ENVIRONMENTAL MONITORING] ile/||/<> DİNAMİK DENGE[İng. DYNAMIC EQUILIBRIUM] ile/||/<> IRAKSAK EVRİM[İng. DIVERGENT EVOLUTION] ile/||/<> JEOMORFOLOJİ[İng. GEOMORPHOLOGY]
( Canlıların fiziksel görünüşlerini inceleyen bilim dalı. Genel olarak, bu görünüşlerin toplamını ifade etmek için de kullanılır. Anatomi ile yakından ilişkilidir; ancak morfoloji daha kapsamlıdır. @@ Kısa sürede oluşan değişimlerin, uzun vadede belirli bir ortalama değer etrafında çeşitlilik göstermesine neden olan morfolojik evrimdir. Dinamik denge olarak da bilinir. @@ Kısa dönemde birçok değişiklik olmasına karşın, uzun dönemde pek fazla morfolojik değişimin gözlenmediği durumlardır. Net evrimsel değişimin az olduğu durumlar için kullanılır. @@ Başlangıçta benzer olan soylar arasındaki morfolojik farklılığın artmasına neden olan bir tür evrimsel değişim. @@ Yeryüzü şekillerinin özelliklerini, oluşumlarını ve kökenlerini inceleyen bilim dalıdır. Jeomorfoloji sözcüğü Yunancada yer anlamına gelen "Geo", şekil anlamına gelen "Morph" ve bilim anlamına gelen "Logos" sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur. Günümüzde jeomorfoloji alanında yapılan bilimsel çalışmalar yeryüzü şekillerinin kökenleriyle ilgilidir. Bu tür çalışmalar, karasal yüzeyin birincil kabartma öğelerini şekillendiren ve değiştiren kuvvetlere odaklanır. Bu kuvvetler, tektonik aktiviteyi ve yüzeysel yer hareketlerini (örneğin, toprak kaymaları ve kaya düşmeleri) içerir. Ayrıca rüzgâr, buzul buzu ve akarsular tarafından oluşturulan kaya döküntülerinin ayrışması, erozyonu ve birikmesi de bu kuvvetlere örnek olabilir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MORFOLOJİ ile/ve/||/<> FİZYOLOJİ
(
)
Morfoloji ve Fizyoloji arasındaki FaRkLaR
Yapı ve İşlev Bilimlerinin Kapsamlı Çözümlemesi
MORFOLOJİ
Yunanca "morphe" (biçim) ve "logos" (bilim) - Canlıların dış ve iç yapılarının biçim ve organizasyonunu inceleyen bilim dalı
FİZYOLOJİ
Yunanca "physis" (doğa) ve "logos" (bilim) - Canlı organizmaların ve düzeninin nasıl çalıştığını, işlevlerini ve yaşamsal süreçlerini inceleyen bilim dalı
Temel Farklar
| Kriter | Morfoloji | Fizyoloji |
|---|---|---|
| Odak Noktası | YAPI (Structure) | İŞLEV (Function) |
| Temel Soru | "Nasıl görünür?" "Ne?" | "Nasıl çalışır?" "Neden?" |
| İnceleme Konusu | Biçim, organizasyon | Süreç, mekanizma, etkinlik |
| Zaman Etmeni | Durağan (anlık durum) | Devingen (süreç odaklı) |
| Ölçüm Yöntemi | Görsel, metrik | İşlevsel, biyokimyasal |
| Çalışma Materyali | Ölü ya da canlı doku | Canlı organizma |
| Yaklaşım | Gözlemsel, tanımlayıcı | Deneysel, açıklayıcı |
Çalışma Yöntemleri
| Morfolojik Yöntemler | Fizyolojik Yöntemler |
|---|---|
| Makroskopik inceleme | Biyokimyasal çözümlemeler |
| Işık ve elektron mikroskopi | Elektrofizyolojik kayıtlar |
| Histolojik kesitler | Metabolik ölçümler |
| Görüntüleme (X-ray, MR, BT) | İşlevsel testler |
| Morfometrik ölçümler | Hormon çözümlemeleri |
| 3D modelleme | Moleküler yöntemler |
Bilim Dalları ve Alt Alanlar
| Morfoloji Alt Dalları | Fizyoloji Alt Dalları |
|---|---|
| Anatomi | Yapı fizyolojisi |
| Histoloji | Göze fizyolojisi |
| Sitoloji | Nörofizyoloji |
| Embriyoloji | Kardiyovasküler fizyoloji |
| Karşılaştırmalı morfoloji | Egzersiz fizyolojisi |
| Paleomorfoloji | Üreme fizyolojisi |
| Ultrastrüktür morfoloji | Endokrin fizyolojisi |
Organ Düzeninde Karşılaştırma
| Organ/Sistem | Morfolojik Özellikler | Fizyolojik Özellikler |
|---|---|---|
| KALP | ||
| Yapı/İşlev | 4 odacıklı, kas dokulu, konik biçim, 250 - 350 gram | 60 - 100 atım/dk, 5 L/dk kan pompalar, elektriksel ileti |
| KEMİK | ||
| Yapı/İşlev | Kompakt ve spongioz yapı, Havers düzenekleri, lameller | Ca homeostazı, kan gözesi üretimi, mekanik destek |
| GÖZ | ||
| Yapı/İşlev | Küresel yapı, kornea, lens, retina katmanları | Işık kırılması, görüntü oluşumu, sinyal iletimi |
| AKCİĞER | ||
| Yapı/İşlev | Süngerimsi yapı, alveol, bronş ağacı, ince duvar | Gaz değişimi, pH dengesi, ses üretimi |
| BÖBREK | ||
| Yapı/İşlev | Fasulye biçimi, korteks-medulla, nefron yapısı | Filtrasyon, reabsorpsiyon, idrar üretimi |
Klinik Uygulamalar
| Alan | Morfolojik Bozukluklar | Fizyolojik Bozukluklar |
|---|---|---|
| Patoloji Tipleri | Anatomik anomaliler | Metabolik sayrılıklar |
| Organ Değişimleri | Organ hipertrofisi/atrofisi | Organ yetmezliği |
| Neoplazi | Tümör oluşumu ve boyutu | Hormon salgılayan tümörler |
| Dejenerasyon | Dejeneratif değişiklikler | İşlev kaybı |
| Konjenital | Konjenital malformasyonlar | Enzim eksiklikleri |
| İmmün Sistem | Lenfoid hiperplazi | Otoimmün reaksiyonlar |
Araştırma Yaklaşımları
| Morfolojik Araştırma | Fizyolojik Araştırma |
|---|---|
| Yapısal karşılaştırmalar | İşlevsel çözümlemeler |
| Evrimsel morfoloji | Adaptasyon mekanizmaları |
| Gelişimsel anatomi | Düzenleme düzenekleri |
| Karşılaştırmalı anatomi | Karşılaştırmalı fizyoloji |
| Kuantitatif morfoloji | Düzenek fizyolojisi |
Yapı-İşlev İlişkileri
| Temel İlke | "Yapı, işlevi belirler; işlev, yapıyı biçimlendirir" | |
| Evrimsel Uyumlanma | İki bilim de çevresel uyumlanmaları inceler | |
| Karşılıklı Bağımlılık | Morfolojik değişimler, fizyolojik sonuçlar doğurur | |
| Homeostaz | İki bilim de dengeyi koruma mekanizmalarını araştırır | |
| Entegrasyon | Modern bilimde morfofizyoloji olarak birleşir | |
YAPI
Morfoloji Odağı
İŞLEV
Fizyoloji Odağı
STATİK
Morfoloji Yaklaşımı
DİNAMİK
Fizyoloji Yaklaşımı
Morfoloji Özellikleri
- Statik inceleme
- Yapı odaklı çözümleme
- Gözlemsel yaklaşım
- "Ne?" ve "Nasıl görünür?" soruları
- Form ve organizasyon
- Ölü ya da canlı dokuda çalışma
Fizyoloji Özellikleri
- Dinamik inceleme
- İşlev odaklı çözümleme
- Deneysel yaklaşım
- "Nasıl?" ve "Neden?" soruları
- Süreç ve mekanizma
- Canlı organizmada çalışma
Uygulamalı Örnekler
Spor Bilimlerinde
Morfoloji: Kas hipertrofisi, tendon kalınlaşması
Fizyoloji: VO₂ max artışı, laktat eşiği
Sayrılık Tanısında
Morfoloji: Biyopsi ile doku incelemesi
Fizyoloji: Kan testleri, EKG, SFT
İlaç Gelişiminde
Morfoloji: İlacın doku üzerindeki yapısal etkileri
Fizyoloji: İlacın metabolik ve işlevsel etkileri
- MORÖTESİ | ULTRAVİYOLE ile/||/<> ULTRAVİYOLE ile/||/<> MOR ÖTESİ RADYASYONU
( Mor ötesi radyasyonu Mor ötesi ışın )
- MORPHOGEN İLE ORGANİZER İLE INDUCER ile/||/<> GELİŞİM SİNYALLERİ
( Embriyoda şekil oluşum mekanizmaları. )
( Formül: [Morphogen] → Pattern )
- MORPHOLOGY[İng.] değil/yerine/= ŞEKİLBİLİM
( Canlıların fiziksel görünüşlerini inceleyen bilim dalıdır. Genel olarak, bu görünüşlerin toplamını ifade etmek için de kullanılır. Anatomi ile yakından ilişkilidir ancak morfoloji daha kapsamlıdır.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MORPHOSPECIES[İng.] değil/yerine/= MORFOTÜRLER
( Sadece şekline bakılarak aynı türe ait olduğu düşünülen bir grup birey.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MORSE İLE FLOER İLE CONTACT ile/||/<> DİFERANSİYEL TOPOLOJİ
( Manifoldlar üzerinde analiz. )
( Formül: f: M → R )
- MORSE THEORY ile/||/<> FLOER HOMOLOGY
( Morse kritik nokta, Floer sonsuz boyut Morse. )
( Formül: Finite dimensional İLE infinite dimensional )
- MORSE[Fr. < MORSE] ile/||/<> MORS ile/||/<> MORS[Fr. < MORSE]
( Odobenus rosmarus Etçiller Carnivora takımının morsgiller Odobenidae familyasından bir memeli türü Uzunluğu 4 m Sırtı yeşilimsi karnı soluk esmerdir Derisi dişi ve yağı için avlanır Kuzey Atlantik Okyanusunda yaşar Memeliler Mammalia sınıfının etçiller Carnivora takımının morsgiller Odobenidae familyasından 4 m kadar uzunlukta sırtı yeşilimsi karnı soluk esmer renkli derisi dişi ve yağı için avlanan Kuzey Atlantik Okyanusunda yaşayan bir tür Memeliler sınıfından etçiller Carnivora takımının morsgiller Odobenidae familyasından 4 m kadar uzunlukta olabilen sırtı yeşilimsi karnı soluk esmer renkli derisi dişi ve yağı için avlanan Kuzey Atlantik Okyanusu nda yaşayan bir tür Ölüm )
- MORULA İLE BLASTULA İLE GASTRULA ile/||/<> EMBRİYONİK EVRELER
( Erken embriyo gelişim aşamaları. )
( Formül: 2ⁿ göze (n=bölünme) )
( Morula dolu top İLE blastula içi boş küre )
( Formül: Kompaksiyon İLE kavitasyon )
- MORULA[İng.] değil/yerine/= MORULA
( Döllenmiş yumurtanın segmentasyonu sırasında oluşan ve gözelerin dut gibi bir arada bir topluluk teşkil ettiği embriyo safhası.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MOSAIC EGG[İng.] değil/yerine/= MOZAİK YUMURTA
( Yumurtanın sitoplazmasının farklı kısımlarında bulunan tayin edici maddelerle gelişmesinin yönlendirildiği yumurta.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MOT İLE OPTİCAL LATTİCE İLE ATOM CHİP ile/||/<> ATOM TUZAKLAMA
( Atomları yakalama ve kontrol teknikleri. )
( Formül: F = -kv - ∇U )
- MOTIVATION[İng.] değil/yerine/= MOTİVASYON
( Bir hayvanda bir amaca yönelik bir davranışı kontrol eden iç etmenler.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MOTİVİC HOMOTOPY ile/||/<> ALGEBRAİC K-THEORY
( Motivic homotopy cebirsel geometride homotopi kuramıyken İLE algebraic K-theory halka ve şemaların K-gruplarını inceler )
( Formül: A¹-homotopy )
- MOTİVİC INTEGRATION ile/||/<> P-ADİC INTEGRATION
( Motivic integration cebirsel geometride measure kuramıyken İLE p-adic integration p-adik analiz measure kuramıdir )
( Formül: Arc space measure )
- MOTOR END PLATE[İng.] değil/yerine/= MOTOR UÇ PLAK
( Motor sinirlerin aksonlarının dallanarak kas telleri üzerinde oluşturduğu bağlantı bölgesi. Uç organ.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MOTOR İLE SHUTTLE İLE RATCHET ile/||/<> MOLEKÜLER MAKİNELER
( Nano ölçek mekanik sistemler. )
( Formül: kBT scale energy )
- MOTT İLE ANDERSON İLE HUBBARD ile/||/<> ELEKTRON KORELASYONU
( Güçlü etkileşimli elektron sistemleri. )
( Formül: H = -t∑c†cj + U∑ni↑ni↓ )
- MOTT YALITKANI ile/||/<> BAND YALITKANI
( Mott elektron korelasyonu, band tek parçacık bant aralığı. )
( Formül: U >> t İLE E_g )
( MRI manyetik rezonans yumuşak doku İLE CT X-ray kemik. )
( Formül: H proton İLE X-ray )
( Haberci RNA keşfi )
( François Jacob tarafından 1961 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1655-1705) (Ülke: İsviçre) (Alan: Matematik) (Önemli katkıları: Bernoulli sayıları, olasılık teorisi) (Nobel: 1965) )
- mRNA ile/ve/<> miRNA ile/ve/<> tRNA ile/ve/<> rRNA
( Messenger RNA. İLE/VE/<> Transfer RNA. İLE/VE/<> Ribozomal RNA. )
( mRNA mesaj taşır İLE tRNA amino asit getirir. )
( Formül: Bilgi İLE taşıyıcı )
- MST İLE MAX FLOW İLE MATCHİNG ile/||/<> GRAF OPTİMİZASYON
( Klasik graf optimizasyon problemleri. )
( Formül: Max flow = Min cut )
- MUADİL | BALYA | DENK ile/||/<> DENK
( 4 875 gram ağırlığındaki miskalin dörtte birine denk olan eski bir ağırlık ölçüsü fizik Tecim eşyasının çember ve demir tellerle bağlanmışı Balya )
- MUÂDİL, MÜTEHAVVİLİ MUTAVASSIT | PARAMETRE ile/||/<> PARAMETRE ile/||/<> PARAMETRE[Fr. < PARAMÈTRE]
( matematik Bir etki ya da ilişki göstermek için kullanılan değişken Ana kitle hakkında ortalama varyans gibi tahminî yapılan karakteristik değerler )
- MUAF KILMA | BAĞIŞIKLAMA ile/||/<> BAĞIŞIKLAMAK ile/||/<> BAĞIŞIKLAMA
( biyoloji biyoloji 1 Bağışıklanma hastalığa karşı bağışıklık kazanma 2 Bağışıklık kazandırma amacıyla vücuda antijen veya antikor verme bağışık yapma immünizasyon Aşılama )
- MUAF | MUÂF | BAĞIŞIK | İMMÜN ile/||/<> İMMÜN ile/||/<> BAĞIŞIK
( Bağışık Bağışık 1 Gümrük bildirmeliğinde sıfır olan vergi oranı 2 Yurda kesin olarak ve gümrük vergisi alınmadan sokulan mal Herhangi bir nedenle kendisinden vergi alınmayan kimse Vücudu doğuştan ya da daha sonra kazandırılmış yetenekler nedeniyle çeşitli hastalıklara karşı dirençli bulunan o hastalıkları yenebilen biyoloji Bir canlının dolaşım sisteminde antijene karşı olan antikorları ya da T lenfositleri taşıması sonucu mikrop bulaşmasına dayanıklı olması İmmün Belli bir hastalığa veya alerjik duruma karşı dirençli bağışıklık kazanmış immün Özgül olan ve olmayan mekanizmalarla enfeksiyon hastalıklarına karşı korunmuş olan bağışıklık sistemi veya bağışıklık cevabı gelişmiş olan immün )
- MUAFİYET | BAĞIŞIKLIK ile/||/<> BAĞIŞIKLIK ile/||/<> GÜMRÜK BAĞIŞIKLIĞI
( Yurda kesin olarak sokulan bir malı yasaların gümrük vergisine bağlı tutmaması a gümrük bağışıklığı 1 Kimi mikroplara karşı aşılanma ya da doğal yolla direnç kazanma durumu 2 Çözeltideki metal yükünleri etkinliğinin seçilen bir değerin üzerine çıkmasının metal potansiyelinin yeterince eksi yapılarak engellenmesi Bağışık olma durumu Bir organizmada mikroorganizmalara ve bunların meydana getirdiği maddelere karşı meydana getirilen ve normal olmayan şartlara karşı koymayı sağlayan doğal ya da sonradan kazanılmış bir direnç biyoloji zooloji 1 Bazı gerçek ve tüzel kişilerin ya da bir bölüm özdeklerin ve malların yasalarla vergi ödentilerden sürekli ya da geçici olarak bağışık tutulması 2 Belirli bazı olaylarda güvencecinin görülen dokunca karşılığını ödemekle yükümlü tutulmaması Gerçek ve tüzel kişilerin belli koşullar altında kısmen veya tamamen vergi harç gibi yükümlülüklerin dışında tutulması Vücudun infeksiyöz hastalık etkenine karşı dirençli olması durumu immünite Vücuda giren yabancı maddelere karşı doğal ve kazanılmış olarak organizmanın bütün genel ve özel savunma sistemleriyle karşı koyması direnç göstermesi ve yok etme yeteneği immünite bağışıklık )
- MUAMMERİYET[Ar.] değil/yerine/= CANLILIK
- MÜÇTERE | GEVİŞ GETİRENLER ile/||/<> GEVİŞ GETİRENLER
( Ruminantia ruminans geviş getiren Omurgalı hayvanlardan memeliler Mammalia sınıfının etenliler Placentalia bölümünün toynaklılar Ungulata üsttakımının çiftparmaklılar Artiodactyla takımına giren bir alttakımı Mideleri 4 odalıdır Bitki olan besinlerini yarı sıvı halde yutarlar Besinler önce işkembeye gelir oradan börkeneğe geçer ve yumuşatılır Dinlenirken geri kusulup iyice çiğnendikten sonra yine yutularak kırkbayıra gelir ve oradan şirdene geçerek iyice sindirilir Buna geviş getirme denir Cücegeyikler Tragulina topuktabanlılar Tylopoda sığır ve davarlar Pecora olmak üzere 3 üstfamilyası vardır zooloji Memeliler Mammalia sınıfının etenliler Placentalia bölümünün toynaklılar Ungulata üst takımının çift parmaklılar Artiodactyla takımından mideleri dört odalı bitkilerle beslenen yarı sıvı haldeki besinler önce işkembeye oradan börkeneğe geçerek yumuşatılan dinlenirken besinleri geri kusulan iyice çiğnendikten sonra yine yutularak kırkbayıra gelen ve oradan şirdene geçerek besinleri iyice sindiren bir alt takım )
- MÜDAHALE EDEMEMEK ile/değil TAHAMMÜL EDEMEMEK
- MUFLON ile/||/<> MUFLON[Fr. < MOUFLON]
( Ovis musimon Çiftparmaklılar Artiodactyla takımının boynuzlugiller Bovidae familyasından bir memeli türü Uzunluğu 120 yüksekliği 70 cm Erkekde bulunan boynuzlar büyüktür Kızıl kahverengi olup bacak ve kasıkları beyazdır Yabandır Avrupada yaşar Evcil koyunun atalarındandır zooloji Çift parmaklılar Artiodactyla takımının boynuzlugiller Bovidae fa Hülyasından 120 cm kadar uzunlukta 70 cm kadar yükseklikte erkeğinin boynuzları büyük kızıl kahverengi bacak ve kasıkları beyaz olan Avrupada yaşayan bir memeli türü )
- MUGAMMED-ÜL-CENÂH | KIN KANATLILAR ile/||/<> KIN KANATLILAR
( zooloji koleos kın pteryx kanat Çok hücrelilerden Metazoa eklem bacaklılar Arthropoda dalının gerçek eklem bacaklılar Euarthropoda alt dalının böcekler Insecta sınıfının kanatlılar Pterygota alt sınıfından büyüklük biçim ve renk bakımından oldukça fazla değişiklikler gösteren orta göğüs bölütü büyük ön kanatlar elitra denen kın biçimindeki kanat örtülerine değişmiş bazen elitrasız zar gibi art kanatları uçmayı sağlayan çiğneyici tip ağız parçalan bulunan gelişmelerinde tüm başkalaşım görülen türleri olan bir familya Altın böcek Cetonia aurata uğur böceği Coccinella septempunctata mayıs böceği Melolontha vulgaris ateş böceği Lampyrus noctiluca un böceği Tenebrio molitor buğday böceği Calandra granaria geyik böceği Lucanus cervus mercimek böceği Bruchus lentis su böceği Hydrophilus caraboides girinus Gyrinus klaviger Claviger pislik böceği Ateuchus sacer en iyi bilinen tür ve cinsleridir Böcekler sınıfından boynuzsu bir kın biçiminde olan birinci çift kanatları uçmakta kullanılan öteki iki kanatı vücudu örten ağız parçaları çiğnemeye parçalamaya elverişli bütünüyle başkalaşma gösteren bir takım )
- MUHABBET KUŞU ile/||/<> MUHABBET KUŞU
( Melopsittacus undulatus Guguksular Cuculiformes takımının papağangiller Psittacidae familyasından bir kuş türü Sarıyeşil karışık tüyledür Avustralyada yaprakların arasında yüzlercesi birarada yaşar Guguksular Cuculiformes takımının papağangiller Psittacidae familyasından sarı yeşil karışık tüylü Avustralyada yaprakların arasında gruplar hâlinde yaşayan bir tür )
- MUHAKEME[İng. REFLECTION] ile/||/<> ERİŞİMCİLİK[İng. ACCESSIBILISM]
( Aklın bir yetisi olarak muhakeme, dış dünyayı algılayıp çıkarımlarda bulunma ve aklın kendi kendini denetlemesi anlamına gelmektedir. Muhakeme yetisi sayesinde bellekte hali hazırda bulunan bilgiler ile yeni deneyimler doğrultusunda elde edilen bilgiler denetlenir, karşılaştırılır, çıkarımlar yapılır, bilgilerin doğruluğu üzerine düşünülür ve her ikisinin bir bütün oluşturduğu bir bilgi ağı meydana getirilir. Bu işlevleri doğrultusunda muhakeme bir denetleme ve çıkarım mekanizması olarak görülebilir. Epistemik özne, daha önce edindiği bilgilerin doğruluğu ile yeni edinmiş olduğu bilgilerin doğruluğunu muhakeme yetisi ile denetler. Bu denetleme sonucunda epistemik özne, hangi inançların doğru olduğu bilgisini edinir ve inançlarını biliyor olduğunu bilme bilgisine ulaşabilir. Bu anlamda muhakeme, öznenin bilinçli bir etkinliğidir. @@ İçselciliğin bir türü olan bu yaklaşım bir öznenin sahip olduğu inancın epistemik gerekçelendirmesini, öznenin zihnindeki bazı özel erişim türleri ile belirlenebileceğini iddia eder. Bir doğru inancı gerekçelendiren etkenlerin her an erişime ve muhakeme etmeye açık olması, öznenin bakış açısına içsel olan etkenlerin önemine vurgu yapar. BonJour, Audi ve Chisholm’un savunduğu bu yaklaşımda, bir şeyle ilgili tam deneyime sahipsek bilinç, içe bakış ve muhakeme ile bilgiye ulaşabiliriz; inanç ve algı deneyimlerimizin çoğuna muhakeme yeteneğini ile ulaşırız.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MUHALLİL | ÇÖZÜCÜ ile/||/<> ÇÖZÜCÜ
( 1 Genellikle katı bir özdeği kendi kimyasal yapısında değişme olmaksızın çözen sıvı 2 Tektürel bir karışımda nicelikçe daha çok olan 3 Asitlerin kimi metalleri çözmesi gibi bir özdeği kimyasal tepkimeyle çözen sıvı fizik kimya metalbilim Başka bir özdeği içinde çözen erimiş duruma getiren özdek nesne ya da ortam çözgen çözgen Maddeleri çözebilen sıvı solvent çözücü )
- MUHARRİK[< HAREKET] ile MÜTEHARRİK[< HAREKET]
( Tahrik eden, harekete geçiren, oynatan. | Kışkırtan, ayartan, dürten. İLE Hareket eden, kımıldayan, oynayan. )
- MUHARRİK[Ar. < HARÎK] ile MUHARRİK[Ar. < HARK] ile MUHARRİK[Ar. < HAREKET]
( Yakan, tahrîk eden. İLE Çok yakan. | Çok hareket eden. | Pek susatan. İLE Hareket ettiren, oynatan. | Kışkırtan, ayartan, dürten. | [fels.] Devitken. | [kimya] Karmaç. )
- MUHARRİK | KARIŞTIRICI ile/||/<> KARIŞTIRICI
( Özdekleri birbirine karıştıran araç genel uygulayım 1 İki ya da ikiden artık özdeği birbirinin içinde dağıtmaya iyice karıştırmaya yoğurup türdeş bir duruma getirmeye yarayan araçların genel adı 2 Süt yumurta meyve sebze vb besinleri karıştırma çarpma işinde kullanılan araç ya da aygıt karmaç kimya Yem karıştırıcı )
- MUHDES ve/||/<> MANZUM ve/||/<> MALÛL ve/||/<> MAKÛL ve/||/<> MAHDUT ve/||/<> MÜSPET
- MUKANFEZ-ÜL-CİLT | DERİSİ DİKENLİLER ile/||/<> DERİSİ DİKENLİLER
( Echinoderma ekhinos diken derma deri Sölomlu hayvanlardan ikincilağızlılar Deuterostomia filumunun bir altfilumu Işınsal bakışımlıdırlar beş ışınlı Lârvaları ikiyanlı bakışımlı olur Su kanal sistemleri iyi gelişmiştir ve yer değiştirmeyi sağlar Çoğu ayrı eşeylidirler Yumurtalar suda döllenir Gelişmede başkalaşma vardır Denizlaleleri Crinoidea denizyıldızları Asteroidea yılanyıldızları Ophiuroidea denizkestaneleri Echinoidea ve denizhıyarları Holothuroidea olmak üzere beş sınıftan yapılmıştır zooloji ekhinos diken derma deri Sölomlu hayvanlardan ikincil ağızlılar Deuterostomia filumundan ışınsal simetrili larvaları iki yanlı simetrili yer değiştirmeyi sağlayan su kanal sistemleri iyi gelişmiş çoğu ayrı eşeyli yumurtaları suda döllenen gelişimlerinde başkalaşım gösteren bir alt filum Sölomlu hayvanlardan ışınsal simetrili yer değiştirmeyi sağlayan su kanal sistemleri iyi gelişmiş çoğu ayrı eşeyli yumurtalarını suya döken gelişimlerinde başkalaşım gösteren bir şube )
- MUKATTA, MUNFASIL | AYRIŞIK ile/||/<> AYRIŞIK ile/||/<> BİTİŞİK ile/||/<> HETEROJEN
( Osmanlı abecesinde kendisinden sonra gelen harfle bitişmeyen harf Karşıtı bitişik 1 metalbilim Ayrışım olayına uğramış olan özdek 2kimya Ayrı türden değişik heterogenes heteros başka genos cins Başka cinsten olan aynı türden olmayan Karşıtı bağdaşık Ayrışım olayına uğramış olan Osmanlı abecesinde kendisinden sonra gelenlere bitişen harf Karşıtı ayrışık ayrışık çokyapımlı heteros diğer genos soy Değişik karakterlere ya da yapıya sahip olan Değişik karakterlere veya yapılara sahip olma Ayrı cinsten veya değişik yapıda olan değişik ögelerden oluşan )
- MÜKEMMEL SAYI ile/||/<> ARKADAŞ SAYILAR
( Mükemmel sayı bölenlerinin toplamı kendisine eşit İLE arkadaş sayılar birbirlerinin bölen toplamına eşit )
( Formül: σ(n) = 2n (mükemmel) İLE σ(a) = b ve σ(b) = a (arkadaş) )
- MYCOPROTEIN[İng.] ile/değil/yerine/= MUKOPROTEROLLER
- MULLER'S RATCHET[İng.] değil/yerine/= MULLER'İN MANDALI
( Silici mutasyonların popülasyonda nesiller içinde birikmesi durumu. Popülasyonun tamamen yok olmasına sebep olabilir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MULLİKEN YÜKÜ ile/||/<> NBO YÜKÜ
( Mulliken orbital paylaşım, NBO doğal orbital lokalize. )
( Formül: Basis bağımlı İLE değil )
- MULTİ-COMPONENT REACTİON ile/||/<> TWO-COMPONENT REACTİON
( Multi-component reaction üç veya daha fazla reaktan aynı anda reaksiyona girerken İLE two-component reaction iki reaktan arasında gerçekleşir )
( Formül: MCR efficiency )
- MULTIFERROIC ile/||/<> MAGNETOELECTRİC ile/||/<> SPINTRONICS ile/||/<> ÇOK İŞLEVLİ MALZEMELER
( Birden fazla düzen parametresi. )
( Formül: P·M coupling )
- MULTIPLE SCLEROSIS[İng.] değil/yerine/= MULTİPL SKLEROZ
( Merkezi sinir sisteminin öngörülemeyen, sakat bırakıcı etkisi olabilen bir omurilik ve beyin hastalığı. Beyindeki ve beyinle vücut arasındaki bilgi akışını bozar. Multipl skleroz sonunda sinir gözelerinin kendisinin bozulmasına ya da kalıcı olarak hasar görmesine sebep olur.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MULTİVARİATE STATİSTICS ile/||/<> UNİVARİATE STATİSTICS
( Multivariate statistics çok değişkenli veri analizi yaparken İLE univariate statistics tek değişkenli analiz yapar )
( Formül: PCA analysis )
- MUM ile/||/<> MUM[Fars. < MŪM]
( Işık yeğinliği birimi yaklaşık olarak bayağı bir mumun ışık yeğinliğine eşittir 1 Büyük moleküllü yağ asitleriyle gliserin dışındaki büyük moleküllü alkollerin oluşturduğu esterler 2 Kimi yağ asiti ve yüksek karbon sayılı hidrokarbonların oluşturdukları karışım ışık şiddeti birimi fizik 1 Uzun zincirli doymuş ve doymamış yağ asitlerinin 1436 karbonlu yine uzun zincirli alkollerle 1622 karbonlu esterleşmesiyle meydana gelen basit lipit 2 Yüksek erime noktasına sahip ve hayvanlar tarafından kolay sindirilemeyen yapağıda bulunan lanolin ve su ürünlerinden elde edilen ispermeçet gibi örnekleri olan maddeler Az esk mum mūm Türki mum Sart mum mūm mōm wax a waxcandle Türk diyalektlerinin bir bölümünde muma balavuz adı verilir balavız mum Nogaylar kavız adını da kullanırlar Blk balawuz Balkarlar muma kawuz adını da verirler balauız balavız balauız Bu adların bal avuzdan geldiği açıktır Kâşgarlı Mahmuda göre Bulgarca avus mum bal mumu anlamına gelir Bu biçim bugün Çuvaşçada ăvăs bal mumu olarak kullanılır )
- MÜMKÜN DÜNYALAR ile/||/<> GERÇEK DÜNYA
( Mümkün dünyalar mantıksal olasılıklar İLE gerçek dünya fiili durumdur. Kripke semantiği mümkün dünyalar çerçevesinde İLE modal mantık ifadelerini değerlendirir. Zorunluluk tüm mümkün dünyalarda doğruluk. )
( Saul Kripke tarafından 1963 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1940-2022) (Ülke: ABD) (Alan: Mantık, Felsefe) (Önemli katkıları: Modal mantık semantiği, Kripke modelleri, isim teorisi, zorunluluk ve olasılık) )
- MÜNASBET | MÜNÂSEBET | BAĞINTI | KORELASYON ile/||/<> KORELASYON ile/||/<> BAĞLILIK
( bağlılık bağlılık Bağlılaşım Her ikisi de nicel olan herhangi bir x tesadüfi değişkeniyle y tesadüfi değişkenin aldığı değerler dizisi arasında bir uygunluk hâlinin olup olmadığını araştıran yöntem Bireylerin kendilerini bir topluluk toplumsal kesim ya da kümenin üyesi saymaları karşılık korelasyon correlation ilgi Organizmanın değişik yapı özellik ve olaylarında görülen karşılıklı ilgi zooloji Organizmanın değişik yapı özellik ve olaylarında görülen karşılıklı ilgi Korelasyon )
- MÜNÂSİB[< NİSBET] ile ...
( UYGUN, YERİNDE | YAKIŞIK, YARAŞIK )
- MÜNEBBİH | MUHARRİK | MÜNEBBİH-İ EDVİYE | TEMBÎH | UYARTI ile/||/<> UYARTI ile/||/<> UYARAN
( uyaran Bir eğilime yol açan etki botanik zooloji Canlı protoplâzmanın çalışmasına etki yapan herhangi bir faktör ya da ortam değişikliği bir sinirde impuls meydana getiren faktör Stimulus Bir uyarının sinir hücresinde oluşturduğu kimyasal veya elektriksel değişmeler stimülasyon Duyu örgenlerinden birinde fizyolojik etkinliklerin başlamasını sağlayan fiziksel bir güç Bir uyarım bir tepki yaratan herhangi bir güç uyarıcı Bir gözlem ya da deneylemede etkileri gözlenmek üzere duruma sokulan ve bireylerin yanıt ve tepkide bulundukları denetimli ve ölçünlü doğal ya da yapay etken anlamdaş uyartı Lât stimulus dürtme Canlı protoplazmanın çalışmasında etki yapan herhangi bir faktör ya da ortam değişikliği örnek Bir bezin salgısını ya da bir kasın büzülmesini doğuran ya da bir sinirde impuls meydana getiren faktör biyoloji biyoloji Hücre doku veya organların etkinliğini etkileme kapasitesine sahip herhangi bir dış değişiklik durum veya ajan )
- MÜNTEŞİR | YAYGIN ile/||/<> YAYGIN
( biyoloji Bütün organa veya vücuda yayılmış diffuz dissemine )
- MÜRAHİKLIK | ERGENLİK ile/||/<> ERGENLİK
( Cinsel örgenlerin fizyolojik olgunluğa erişmesi ile başlayan erinlikle yetişkinlik arasındaki çağ Kızlar için genel olarak 1221 erkekler için 1322 yaş arası kabul edilir Erkek ve dişi yavruda ikinci derecede cinsiyet özellikleri oluşmaya cinsiyet bezleri ve cinsiyet organlarının işlev görmeye başladığı dönem puberte puberti puberta pubertas )
- MÜREKKEP BALIĞI ile/||/<> MÜREKKEP BALIĞI
( Sepia officinalis Kafadanayaklılar Cephalopoda sınıfından bir yumuşakça türü Uzunluğu 20 cm Vücudu söbe biçimidir 8 kolu ve 2 uzun dokunacı vardır Denizlerde yaşar Kafadan ayaklılar Cephalopoda sınıfından 20 cm kadar uzunlukta söbe biçiminde vücutlu 8 kollu ve 2 uzun dokunaçlı olan denizlerde yaşayan bir yumuşakça türü Kafadan ayaklılar Cephalopoda sınıfından 20 cm kadar uzunlukta olabilen oval vücutlu ve 8 kollu 2 uzun dokunacı olan ve denizlerde yaşayan bir yumuşakça türü )
- MÜREKKEP | KOMPOZE | MÜREKKEB | BİLEŞİK ile/||/<> BİLEŞİK
( Sinema Görüntü ile sesin aynı film üzerinde yer alması durumu Kimyasal tepkimeler sonucu iki ya da daha çok öğeden oluşan ve bunlardan bağımsız fiziksel kimyasal nitelikler gösteren özdek Bir bileşimi oluşturan öğelerden her biri ya da bileştirme sürecinin ürünü kimya Belirli öğeciksel yapıda aynı tür özdeciklerden oluşan kimyasal özdek Belirli öğeciksel yapıda hep eş türde özdeciklerden oluşan kimyasal özdek kimya Birkaç elementden yapılmış madde Bileşim İki ya da daha çok elementin belirli oranda bileşerek oluşturdukları özdek )
- MÜREKKİP | BİLEŞEN ile/||/<> BİLEŞEN
( Bir tabam olan ve bir K oyutu üzerinde tanımlı E doğruuzayındaki bir x öğesi için olduğunda sayılarından her biri Bir tamdeyimin ya kendisi ya anabileşeni ya da anabileşeninin anabileşeni anabileşeninin anabileşeninin anabileşeni Kimyasal bileşikleri oluşturan daha yalın bileşikler ya da öğeler Bir bileşim ya da bireşimi oluşturan öğelerden her biri 1 fizik a Bir bileşiği kuran bölümler b Bir bileşke oluşturan kuvvetlerden her biri 2 kimya Bir öadeği yapan kimyasal bileşim için gerekli kimyasal türlerden her biri Bir özdeği oluşturan kimyasal bileşimi bildirmek için verilmesi gerekli kimyasal türlerden her biri fizik Bileşim Tek ya da çok fazlı bir dizgeyi oluşturan özdeklerin her biri Katkı maddeleri de dâhil olmak üzere gıdanın üretiminde ve hazırlanmasında kullanılan ve son üründe bulunan maddeler )
- MUS ile/||/<> MUS[İng. < MOUSSE]
( Alces americana Çiftparmaklılar Artiodactyla takımının geyikgiller Cervidae familyasından bir memeli türü Avrupa musundan büyüktür Sırtında hörgüçü vardır Burnu büyük ve uzun olur Erkekde bulunan boynuzlar enli ve dallıdır Kuzey Amerika ormanlarında yaşar zooloji Çift parmaklılar Artiodactyla takımının geyikgiller Cervidae familyasından sırtında hörgücü olan burnu büyük ve uzun erkeklerinde bulunan boynuzlar enli ve dallı olan Kuzey Amerika ormanlarında yaşayan bir memeli türü )
- MÜŞEVVEŞ[Ar.] değil/yerine/= KARMAKARIŞIK
- MÜSMİRLİK | VERİMLİLİK, MAHSULDARLIK | PRODÜKTİVİTE | ÜRETKENLİK ile/||/<> ÜRETKENLİK ile/||/<> VERİMLİLİK
( verimlilik Belli bir sürede bir öğrencinin bir öğrenci kümesinin ya da bir eğitim kurumunun yaptığı çalışma ya da gösterdiği başarı Bir iş ya da işlemin ürün verme yeteneği 1 genel uygulayım a Verimli olma durumu b Verimli olmayı sağlayan nicelik 2 işleyim Elde edilmek istenen özdek niceliğinin kuramsal olarak beklenen niceliğe oranı Kimyasal bireşim işlemleri sonunda elde edilen erek özdek niceliğinin kuramsal olarak beklenen niceliğe oranı 1 Bir ya da birden çok üretim etkileyicisinin kullanılmasıyla herhangi bir işlemden ya da yapımlıdan elde olunan verim 2 Üretim çalışmalarından alınanlar output bu çalışmaya konulan in put fizik niceliklerinin birbirine oranı üretim için yapılan harcamaların fiziksel niceliği 3 Belirli bir zaman birimi içinde en fazla verim sağlama yeteneği Birim zamanda meydana getirilen yavru sayısı ile ölçülen bir bireyin ya da populasyonun üreme kapasitesi Fertilite Balıklarda dişi ve erkek bireylerin döl verebilme yeteneği fertilite )
- MÜSTEHASE | MÜSTEHÂSE | FOSİL ile/||/<> FOSİL ile/||/<> TAŞIL
( taşıl taşıl coğrafya jeoloji zooloji Taş ya da kayaların içerisinde rastlanan taşlaşmış canlı ya da canlı parçalan Taşıl Geçmiş yer bilimi zamanlarına ilişkin hayvanların ve bitkilerin yer kabuğu kayaçları içindeki kalıntıları ve izleri taşıl Geçmiş yerbilim zamanlarına ilişkin hayvan ve da bitkilerin yerkabuğu kayaçları içindeki kalıntıları ya da izleri karşılık fosil Taş ya da kayaların içersinde raslanan taşlaşmış canlı ya da canlı parçaları fosil fosil Fosil )
- MÜSTEHÂSE | TAŞIL ile/||/<> TAŞIL
( Geçmiş yerbilim zamanlarına ilişkin hayvan ve da bitkilerin yerkabuğu kayaçları içindeki kalıntıları ya da izleri karşılık fosil Taş ya da kayaların içersinde raslanan taşlaşmış canlı ya da canlı parçaları fosil fosil Fosil )
- MÜŞTEREK[Ar.] değil/yerine/= BİRLİKTE, ORTAK/LAŞA
- MÜŞTEREK-ÜL-HAYAT | ORTAKYAŞAR ile/||/<> ORTAKYAŞAR
( Ortakyaşama durumunda olan karşılık simbiyont sym ile bioun yaşamak Ortakyaşama gösteren bireylerden herbiri )
- MUTAJEN[İng. MUTAGEN] ile/||/<> TERATOJEN[İng. TERATOGEN]
( Mutasyon oluşumuna sebep olan faktör. Bazı kimyasallar, virüsler ve radyasyon mutajen. @@ Seks gözelerinde mutasyon oluşumuna sebep olan mutajen. Bu mutasyonlar kalıtılabilir. Vücut gözelerinde oluşan mutasyonlar kalıtılamaz fakat kanser oluşturabilir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MUTAJEN ile KARSİNOJEN
( DNA'da, mutasyonlara neden olan nesneler. İLE Kansere neden olan nesneler. )
- MUTANT[İng.] değil/yerine/= DEĞİŞMİŞ GEN
- MUTASYON[İng. MUTATION] ile/||/<> BEKÇİ GENLER[İng. CARETAKER GENE] ile/||/<> BİLEŞİK HETEROZİGOT[İng. COMPOUND HETEROZYGOT] ile/||/<> ÇERÇEVE KAYDIRICI MUTASYON[İng. FRAMESHIFT MUTATION] ile/||/<> ÇOKLUPARMAK (POLİDAKTİL)[İng. POLYDACTYLY]
( Bir organizmanın nükleik asit dizisinde meydana gelen, dış etkenlere bağlı ve/veya rastlantısal olarak meydana gelen değişikliklerin tümü. Mutasyonların %70-90 arası nötr etkiye sahip ve canlıda herhangi bir ani değişim yaratmaz. %8-25 arası ani zararlı etkiler doğurur, %2-5 civarı ise ani yararlı etkilere sahip. @@ İnaktif hale getirildiğinde direkt olarak tümörleri teşvik etmeyen bir gen sınıfı; Bunun yerine, inaktivasyonu genetik dengesizliklerle sonuçlanır ve tüm genleri etkileyen mutasyon oranının artmasına neden olur. BRCA1 ve BRCA2 bekçi genlerin örnekleridir. @@ Bileşik homozigotluk, belirli bir gen lokusunda iki ya da daha fazla sayıda farklı mutasyonlara uğramış alellerin bulunması durumudur. @@ Genetik kodun içerisine 3 ya da 3'ün katlarından farklı sayıda kodun eklenmesi ya da çıkması sonucunda, kodun okunmasında meydana gelen şablon kayması tipi mutasyonlardır. Çoğunlukla yepyeni özelliklerin üretilmesine neden olur ya da ciddi sorunlar doğurur. @@ Genetik mutasyon ile el ve ayak parmak sayısının normalin üzerinde olmasına denir. Şimdiye kadar bir insanda görülmüş en fazla parmak sayısı, 34 adet parmak ile Akshat Saxena'nın parmak sayısıdır. Saxena'nın ellerinde 7'şer tane, ayaklarında 10'ar tane parmak bulunur. Aşağıda, bir görseli verilmiştir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
( Mutasyon kuramı ve sıçramalı evrim )
( Hugo de Vries tarafından 1901 yılında keşfedildi/formüle edildi. (1848-1935) (Ülke: Hollanda) (Alan: Botanik, Genetik) (Önemli katkıları: Mutasyon teorisi) )
- DEĞİŞİNİM/MUTASYON ile DEĞİŞKE/MODİFİKASYON
( Genlerin yapısında[DNA] oluşan kalıtsal ve kalıcı değişiklik. İLE Genlerin işleyişinde ve çevresel etmenlerin etkisiyle oluşan kalıtsal değişiklik. )
( [neden olan etken ortadan kalktığında] Eski durumuna dönmez. İLE Eski durumuna döner. )
( Üreme gözelerinde oluşan değişimler kalıtsaldır. İLE Hiçbiri kalıtımsal değişim değildir. )
( ... İLE Bazı değişke örnekleri:
- Güneşlendiğimizde, ten rengimizin koyulaşması.
- Spor yapan birinin kaslarının gelişmesi.
- Çuha çiçeğinin, 30-35 °C beyaz renkli olması, 15-20 °C kırmızı renk alması.
- 16 °C ısıda, sirke sineğinin kanatlarının düz, 25 °C'de kanatların kıvrık olması.
- Kovan arılarının sütle beslenen kraliçe arı, polen ile beslenen arının işçi arı olması.
- Eğrelti otunun deniz seviyesinde 2 metre, kurak bölgede 30-40 cm. olması. )
- Güneşlendiğimizde, ten rengimizin koyulaşması.
- Spor yapan birinin kaslarının gelişmesi.
- Çuha çiçeğinin, 30-35 °C beyaz renkli olması, 15-20 °C kırmızı renk alması.
- 16 °C ısıda, sirke sineğinin kanatlarının düz, 25 °C'de kanatların kıvrık olması.
- Kovan arılarının sütle beslenen kraliçe arı, polen ile beslenen arının işçi arı olması.
- Eğrelti otunun deniz seviyesinde 2 metre, kurak bölgede 30-40 cm. olması. )
- MUTASYON ile PERMUTASYON
- MUTASYON ile/||/<> POLİMORFİZM
( Mutasyon nadir değişim İLE polimorfizm yaygın varyant. )
( Formül: 1 den az İLE 1 den fazla )
- MUTASYON ile/||/<> VARYASYON
( Mutasyon DNA değişimi İLE varyasyon çeşitliliktir )
( Formül: Nokta mutasyon İLE boy farkı )
- MUTATIONISM[İng.] değil/yerine/= MUTATIONISME/MUTASTIONISME[Fr. < MUTATION] değil/yerine/= MUTARE/MUTARE: DEĞIŞMEK[Lat.] değil/yerine/= MUTATIONSTHEORIE/MUTATIONTHEORIE[Alm.] değil/yerine/= MUTASYON
( (Lat. mutare=değişmek): Bir karakterin birdenbire ve kalıtsal olarak değişmesi; bu karakteri meydana getiren gendeki değişiklik. Mutasyon sonucunda ana ve babadan bir ya da birkaç karakter bakımından değişik yavrular meydana gelir. @@ Genomik DNA dizilerinde kendiliğinden ya da ışın, kimyasal maddeler gibi etkenler sebebiyle meydana gelen herhangi bir değişiklik. @@ Herhangi bir canlının veya canlı hücresinin kalıtım dokularında ve yapısal özelliklerinde kendiliğinden veya bir dış etkene bağlı olarak gerçekleşen düzensiz değişmeler. @@ Genomik DNA dizilerinde kendiliğinden veya ışın ve kimyasal maddeler gibi etkenler nedeniyle meydana gelen kalıtsal değişiklik. @@ )
- MUTATION-SELECTION BALANCE[İng.] değil/yerine/= MUTASYON-SEÇİLİM DENGESİ
( Bir alelin mutasyonlar sebebiyle yeni kopyalarının yaratılmasıyla, seçilim nedeniyle var olan kopyalarının elenmesi arasındaki hızın eşit olması durumu. Alel, bu sayede popülasyon içinde dengede kalabilir.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MUTAVASSIT | ARACI ile/||/<> ARACI
( Ruhötesi deneylerinde ruhlarla insanlar arasında aracılık ettiğini ileri süren kişi arakonakçı Yapımcı üretici ile tüketici arasına girerek her ikisini de dokuncalandıracak bir tutum ve davranışla kendisine yarar sağlayan kişi Genellikle üretici ile tüketici arasında etkinlik gösteren ve malın tüketiciye ulaşmasını sağlayan gerçek ya da tüzel kişi Ara konak )
- MÜTECANİS | KOHERAN | TEKDÜZE | BAĞDAŞIK | HOMOJEN ile/||/<> HOMOJEN ile/||/<> BAĞDAŞIK
( bağdaşık homos aynı genos ırk Benzer karakterlere ya da yapıya sahip olan Benzer karakterlere veya yapıya sahip olan Bağdaşık biryapımlı homogenes homos aynı genos cins soy Yapıca özdeş olan ve aralarında nitelikçe bir ayrım bulunmayan parçaların kurduğu bütünün niteliği Karşıtı ayrışık Bağdaşıklık özelliği gösteren Her yeri aynı özelliği gösteren homojen )
- MÜTEHARRIK[Ar. < HARK] ile MÜTEHARRİK[Ar. < HAREKET]
( Yırtılan, taharruk eden. İLE Hareket eden, kımıldayan, oynayan. | [felsefe, fizik] Hareketli, işler. )
- MÜTEHAVVİL[Ar.]/PARAMETRE[Fr./İng. < PARAMETER] ile DEĞİŞKEN
- MÜTEMMİM CÜZ[Arç] değil/yerine/= TAMAMLAYICI PARÇA
- MÜTENÂSIR[Ar. < NÂSIR] ile MÜTENASSIR[Ar. < NASR] ile MÜTENÂSİR[Ar. < NESR] ile MÜTENÂSİL[Ar. < NESL]
( Yardımlaşan, birbirine yardım eden. İLE Hristiyan olan, tenassur eden. İLE Saçılan, intisâr eden. İLE Doğup büyüyen, tenâsül eden. )
- MÜTERÂDİF | SİNONİM ile/||/<> SİNONİM ile/||/<> SİNONİM[Fr. < SYNONYME]
( syn ile onyma ad 1 Aynı kategoride kullanılan aynı taksonu ifade eden iki ya da daha fazla sayıdaki bilimsel isim 2 Moleküler biyolojide aynı amino asidi kollayan iki ya da daha fazla kodon 1 Aynı kategoride kullanılamayan aynı taksonu ifade eden iki veya daha fazla sayıdaki bilimsel ad 2 Moleküler biyolojide aynı aminoasidi kodlayan iki veya daha fazla kodon )
- MÜTEŞABİHEN MEVZÛ | KÖKTEŞ | BENZEŞ | HOMOLOG ile/||/<> HOMOLOG ile/||/<> HOMOLOG[Fr. < HOMOLOGUE]
( homologos aynı fikirde olan Yapı ve kök bakımından benzer olan fakat görevleri bakımından değişik olabilen yapı serilerinin herbiri Örnek İnsanların kolları kuşların kanatları matematik Aynı filogenetik kökenli fakat aynı görevsel yapıda olmayan 1 Farklı işlev görmesine rağmen yapı veya köken bakımından diğerine benzeyen organ 2 Kromozom çiftini oluşturan iki kromozomdan her biri 3 Yapı ve özellik bakımından birbirine benzer kimyasal madde dizisinden her biri Farklı fakat birbiriyle bağıntılı olan şekillerin veya fonksiyonların aynı rolü paylaşmaları özelliği anat Yapı bakımından başka bir organın benzeri birbirine benzeyen )
- MUTFAK ile/||/<> İŞLİK/ATÖLYE ile/||/<> GARAJ[İng. < GARAGE] ile/||/<> LABORATUVAR[Fr. < LABORATOİRE]
- MUTLAK DEĞER ile/||/<> SAYI DEĞERİ
( Mutlak uzaklık, sayı değeri kendisidir )
( Formül: |-5|=5 İLE -5 )
- MUTLAK NEM ile/||/<> MUTLAK NEM
( kimya Herhangi bir sıcaklık derecesinde havanın bir m3 ünde bulunan su buharı miktarı )
- MUTLAK REFRAKTER ile/||/<> GÖRECELİ REFRAKTER
( Mutlak hiç uyarılamaz, göreceli güçlü uyarı. )
( Formül: Impossible İLE difficult )
- MUTLAK SICAKLIK ile/||/<> BAĞIL SICAKLIK (İKİLİ KARŞILAŞTIRMA)
( Mutlak Kelvin ölçeği, bağıl Celsius/Fahrenheit ölçeğidir )
( Formül: K İLE °C )
( William Thomson (Lord Kelvin) tarafından 1848 yılında keşfedildi/formüle edildi. )
- MUTLAK UZAY ile/||/<> MUTLAK MEKÂN
( Bilinmiyor tarafından keşfedildi/formüle edildi. )
- MUTLULUK:
SEROTONİN ve/||/<> OKSİTOSİN ve/||/<> MELATONİN ve/||/<>
NORADRENALİN ve/||/<> FENİLETİLAMİN ve/||/<>
DOPAMİN ve/||/<> ENDORFİN ve/||/<> ASETİLKOLİN
( Özsaygı ve uyku hormonu. VE/||/<> Güven hormonu. VE/||/<> Coşku hormonu. VE/||/<> Heyecan hormonu. VE/||/<> Mutluluk hormonu. VE/||/<> Ödül hormonu. VE/||/<> Ağrı kesici hormon. VE/||/<> Uyanıklık hormonu. )
( 
)
)- MUTUAL İLE CONDİTİONAL İLE RELATİVE ile/||/<> BİLGİ ÖLÇÜLERİ
( Farklı bilgi ilişki metrikleri. )
( Formül: I(X;Y) = I(Y;X) ≥ 0 )
- MUTUALISM[İng.] değil/yerine/= MUTUALİZM
( Genellikle iki ayrı türden olan, iki ayrı bireyin, birbirleriyle olan etkileşimlerinden ikisinin de faydalanması durumu.
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- MUTUALİZM İLE KOMMENSALİZM İLE PARAZİTİZM ile/||/<> SİMBİOZ TÜRLERİ
( Türler arası ilişkiler. )
( Formül: Mantar + Alg = Liken )
- MUTUALİZM İLE KOMMENSALİZM İLE PARAZİTİZM ile/||/<> SİMBİYOZ TÜRLERİ
( Türler arası etkileşim tipleri. )
( Formül: +/+ İLE +/0 İLE +/- )
- MUTUALİZM ile/||/<> PARASİTİZM
( Mutualizm +/+ iki fayda İLE parasitizm +/- tek fayda. )
( Formül: Win-win İLE exploitasyon )
- MUTUALİZM ile/||/<> PARAZİTİZM
( Mutualizm karşılıklı yarar İLE parazitizm tek taraflı yarar )
( Formül: +/+ (mutualizm) İLE +/- (parazitizm) )
- MÜVAHİD-ÜL-CİSİM | AKARLAR ile/||/<> AKARLAR
( Tıknaz yapılı gövdeleri halkasız başları göğüsle birleşik ağız yapıları ısırıcı sokucu ya da emici örümceğimsiler takımı keneler Keneler Artropoda şubesinde bulunan keneler dışında kalan Acarina dizisinde yer alan yaklaşık 30 000 türü bulunan 0 24 mm büyüklüğünde nispeten küçük canlılar olup vücut biçimleri gibi ağız organelleri ve ekstremite yapıları akarların farklı grupları arasında belirgin farklılıklar gösteren preozoma ve opisthozomaları kaynaşmış ve az çok yuvarlak bir vücut hâline gelmiş var olduğunda gözler preozomanın yüzeyinde bulunan kitin içeren dış iskeleti az veya çok sklerotinize olmuş üç bacaklı larva genellikle iki nimf evresi ve dört çift bacaklı genital olarak etkin erişkinler olmak üzere 3 gelişim evresi bulunan canlılar Bu takımda Acaridae Dermanyssidae ve Trombiculidae aileleri ve bu ailelerde veteriner ve beşeri hekimlik için önemli olan Acarapis Acarus Allodermanyssus Bryobia Cheyletiella Chorioptes Demodex Dermanyssus Dermatophagoides Echinolaelaps Eutrombicula Glycyphagus Knemidokoptes Lynxacarus Myobia Neoschoengastia Notoedres Ornithonyssus Otodectes Pneumonyssus Psorergates Psoroptes Pyemotes Rhizoglyphus Sarcoptes Tetranychus Trombicula ve Tyrophagus cinsleri bulunmaktadır Astigmata )
- MÜVÂHİDÜL-CİSM | KENELER ile/||/<> KENELER
( Yumurtadan yeni çıkmışlarında altı erginlerinde sekiz ayak bulunan ve geçici süreler için dışasalak yaşama özelliği gösteren iri gövdeli akarlar topluluğu Acarina acarus kene Eklembacaklı hayvanlardan gerçekeklembacaklılar Euarthropoda altdalının örümceğimsiler Arachnoidea sınıfına giren bir takım Başlıgöğüs sefalotoraks ve karın abdomen bölge ve bölütleri kaybolmuş olan yuvarlak torba biçiminde vücutlu hayvanlardır Gelişmelerinde başkalaşma vardır Ayrı eşeyli ve çoğu kan emen dışasılaklardır Bazısı suda yaşar Bazısı bitkiler üzerinde yaşar ve mazılar yapar Oligosendenberi yaşamaktadırlar Uyuz böceği Sarcoptes scabei kene İxodes ricinus türleri iyi bilinir Eklem bacaklı hayvanlardan gerçek eklem bacaklılar Euarthropoda alt dalının örümceğimsiler Arachnoidea sınıfından başlıgöğüs sefalotoraks yuvarlak ya da torba biçiminde karın abdomen bölgesinden oluşan vücutları olan gelişmelerinde başkalaşım görülen ayrı eşeyli ve çoğu kan emen dış asalak bazısı suda bazısı bitkiler üzerinde yaşayan türleri olan bir takım Uyuz böceği Sarcoptes scabei kene Ixodes ricinus türleri iyi bilinir Akarlar Eklem bacaklı hayvanlardan gerçek eklem bacaklılar Euarthropoda alt dalının örümceğimsiler Arachnoidea sınıfından başlıgöğüs sefalotoraks yuvarlak veya torba biçiminde karın bölgesine sahip olan gelişmelerinde başkalaşım görülen ayrı eşeyli ve çoğu kan emen dış asalak )
- MUVÂZENET-İ MAYİÂT | HİDROSTATİK ile/||/<> HİDROSTATİK ile/||/<> HİDROSTATİK[Fr. < HYDROSTATIQUE]
( fizik hydor su statikos durmaya sebep olmak Suda yaşayan böcek larvalarının hava keseleri gibi suda yüzmelerini sağlayan organları Suda sabit bir biçimde kalabilme ve yüzebilme )
- MÜVELLİD-İ LÎFİN | FİBRİNOJEN ile/||/<> FİBRİNOJEN ile/||/<> FİBRİNOJEN[Fr. < FIBRINOGÈNE]
( zooloji Kan pıhtısının oluşumu sırasında trombinin etkisiyle pıhtıyı oluşturacak olan fibrin ve fibrinopeptitleri meydana getiren kan serumunda bulunan bir protein Faktör I Kan pıhtısının oluşumu sırasında trombinin etkisiyle pıhtıyı oluşturacak olan fibrin ve fibrinopeptitleri meydana getiren kan serumunda bulunan bir protein faktör I Faktör I )
- MUZAD-I CİSİM | ANTİKOR ile/||/<> ANTİKOR ile/||/<> ANTİKOR[Fr. < ANTICORPS]
( anti karşı Fran corp vücut Özel bir antigenle yanıtım veren ve kanda meydana gelmiş olan herhangi bir madde Örnek Antitoksin aglütinin karşıntan biyoloji anti karşı corp vücut Özel bir antijene cevap olarak B lenfositleri ve plazma hücreleri tarafından meydana getirilen ve bağışıklıktan sorumlu olan glikoprotein yapısındaki maddeler İmmunoglobulinler IgG IgM IgA IgD ve IgE tipleri ve bunların alt grupları gibi kazanılmış bağışıklık elemanları Antijenlere cevap olarak B lenfositleri ve plazma hücreleri tarafından meydana getirilen ve bağışıklıktan sorumlu olan glikoprotein yapısındaki savunma maddeleri antibadi Bağışık cevap sonucunda kendilerinin oluşumunda etkin olan antijenlerle özgül reaksiyonlar verebilen B lenfositleri ve plazma hücrelerinden oluşan molekül ağırlığı 160 000970 000 arasında değişen gama globulinler immünoglobülin antibadi IgM IgG IgA IgD ve IgE olmak üzere beş ana tipe ayrılır )
- MUZAD-I SEM | ANTİTOKSİN ile/||/<> ANTİTOKSİN ile/||/<> ANTİTOKSİN[Fr. < ANTITOXINE]
( anti karşı toxion zehir Vücutte meydana gelen ve bir zehiri nötr hale getiren bir madde ya da bir antikor otalakkarşıtı zooloji anti karşı toxikon zehir Toksinle birleşerek onu etkisiz hâle getiren herhangi bir madde 1 Bir toksine karşı oluşturulan antikor 2 Toksini bağlayan ve onu nötralize eden herhangi bir madde 1 Antijen özelliği gösteren patojen mikroorganizma toksinlerine karşı vücudu savunmak amacıyla oluşturulan antikor 2 Herhangi bir hastalık etkenine karşı antijen içeren serum )
( Müzik kuramınin matematiksel temelleri )
( Farabi tarafından 935 yılında keşfedildi/formüle edildi. (870-950) (Ülke: Türkistan) (Önemli katkıları: İkinci öğretmen, mantık, müzik teorisi, siyaset felsefesi) )
- MYRMECOPHYTES[İng.] değil/yerine/= MİRMEKOFİT
( Sağkalım için, mutualist bir ilişki içinde bulunduğu avcı karıncalara oldukça ya da bütünüyle muhtaç olan bitkiler (Yunanca murmēx- “karınca” ve phuton- “bitki” demektir.).
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
[ açıklamaların devamı için... bkz. > evrimagaci.org/sozluk ] )
- N-GLYCAN İLE O-GLYCAN İLE GPI ile/||/<> GLİKOZİLASYON
( Protein şeker modifikasyonu. )
( Formül: Asn-X-Ser/Thr motifi )
- N-TİPİ İLE P-TİPİ İLE İNTRİNSİK ile/||/<> YARI İLETKEN TÜRLERİ
( Silikon ve germanyumun katkılanma türleri. )
( Formül: E_g(Si) = 1.1 eV )
- N-TİPİ YARIİLETKEN ile/||/<> P-TİPİ YARIİLETKEN
( N-tipi fazla elektron, P-tipi fazla delik )
( Formül: Donor (N) İLE Akseptör (P) )
( n-tipi elektron verici katkı İLE p-tipi elektron alıcı katkı. )
( Formül: Donor (P ileAs) İLE Akseptör (B ileGa) )
- N ile/||/<> DİŞİMASTAR
( dişimastar Avagadro sayısı )
( 1 Azot 2 Normalite 3 Nükleosit 4 Asparajin Normalite )
( Nabız kalp atım sayısı İLE tansiyon basınç )
( Formül: Atım/dakika İLE mmHg )
- NADAS ile/ve/değil/yerine/||/<> NEKÂHET
( Toprakta/bitkilerde. İLE/VE/DEĞİL/YERİNE/||/<>/> Sayrıda/kişide. )
( NADH 2.5 ATP ETC İLE FADH₂ 1.5 ATP kompleks II giriş. )
( Formül: Kompleks I İLE II )
- NAHÎF[Ar.] ile NAHÎF/NAÎF[Ar. < NEHÂFET] ile NAHİF/NAİF[Fr.]
( Genizden gelen ses. İLE Zayıf, arık. İLE Kendini yetiştirmiş, doğal bir plastik sanat yeteneğine sahip sanatçılar tarafından yaratılan resim sanatı. | Güzel sanatların, özellikle resim alanında kendini yetiştirmiş sanatçısı ya da onun yapıtı. | Saf, deneyimsiz. | Acemice yapılan. )
- NAHL | PALMİYE ile/||/<> PALMİYE ile/||/<> PALMİYE[Fr. < PALMIER]
( hurma botanik Palmiyegiller Arecaceae familyasından 1015 m boyunda yuvarlağımsı ve parçalı yapraklı yaprak tabanları kalıcı çiçekleri ikili ya da dörtlü gruplar hâlinde meyveleri kalp şeklinde ana vatanı ve Japonya olan Akdeniz ve Ege Bölgesi sahillerinde park ve caddelerde süs bitkisi olarak yetiştirilen bir tür ağaç Kendir palmiyesi Hurma )
- NAHLİYE | ARILAR ile/||/<> ARILAR ile/||/<> YABANARILARI
( Tek tek ya da bir toplum düzeni içinde yaşayan vücutları özellikle karınları ve arka ayakları kıllarla örtülü zarkanatlılar familyası En değerli ve en bilinen türü bal arısıdır a yaban arıları odun arıları ur arıları yaprak arıları v b zarkanatlılar kanatlılar zar kanatlılar )
- NÂİME | YUMUŞAKÇALAR ile/||/<> YUMUŞAKÇALAR
( Suda ya da sulak yerlerde yaşayan yumuşak vücutlu omurgasız hayvanlar kökü Özellikle karındanbacaklılar sınıfı çeşitli solucanlara arakonakçı olarak konumuzu ilgilendirmektedir Mollusca molluscus yumuşakça Çokgözeli hayvanlardan birincilağızlılar Protostomia filumunun bir dalı Ekstremite ve bölütleri olmayan yumuşak bir vücutları vardır ve çoğunluk kabuk denen sert bir kalkerli örtü ile örtülüdürler Kabuk vücudu saran ve katlanmış bir biçimde bulunan ve manto denilen bir zardan salınır Vücudun ard kısmı ayak denilen kaslı bir organ meydana getirir Ayak yüzmeye sürünmeye v b uygun değişiklikler gösterir İyi gelişmiş bir yürek ve damar sistemleri vardır Özel solunum organlarına sahiptirler Genel olarak ayrı eşeylidirler Gelişmelerinde çok kere trohofor larvası görülür Çoğu denizlerde yaşarlar Tatlı su ve karada yaşayanları da vardır İlkelyumuşakcalar Amphineura karındanayaklılar Gastropoda yassı solungaçlılar Lamellibranchiata kafadanayaklılar Cephalopoda sınıflarını içine alır zooloji zooloji Çok hücrelilerin Metazoa birincil ağızlılar Protostomia filumunun ekstremite ve bölütleri olmayan yumuşak vücutlu iç organları örten manto denilen bir zardan salgılanan kabuk denen sert bir kalkerli örtü ile örtülü vücudun art kısmında ayak denilen yüzmeye sürünmeye vb uygun değişiklikler gösteren kaslı bir organı bulunan iyi gelişmiş bir yürek ve damar sistemleri özel solunum organlarına sahip olan genellikle ayrı eşeyli gelişmelerinde çok kere trokofor larvası görülen çoğu denizlerde bir kısmı tatlı su ve karada yaşayan ilkel yumuşakçalar Amphineura karından ayaklılar Gastropoda yassı solungaçlılar Lamellibranchiata kafadan ayaklılar Cephalopoda sınıflarını içine alan bir dal Yumuşak vücutlu iç organları örten manto adı verilen bir zardan salgılanan sert kalkerli bir kabukla örtülü vücudun arka kısmında yüzmeye sürünmeye vb işlere yarayan kaslı bir ayak organı olan iyi gelişmiş bir kalple damar sistemleri ve özel solunum organlarına sahip bir şube Çok hücrelilerin Metazoa birincil ağızlılar Protostomia filumunun ekstremite ve bölütleri olmayan yumuşak vücutlu iç organları örten manto denilen bir zardan salgılanan kabuk denilen sert bir kalkerli örtüyle örtülü vücudun arka kısmında ayak denilen yüzmeye sürünmeye vb uygun değişiklikler gösteren kaslı bir organı bulunan iyi gelişmiş bir yürek ve damar sistemleri özel solunum organlarına sahip olan genellikle ayrı eşeyli gelişmelerinde genellikle trokofor larvası görülen çoğu denizlerde bir kısmı tatlı su ve karada yaşayan ilkel yumuşakçalar Amphineura karından ayaklılar Gastropoda yassı solungaçlılar Lamellibranchiata kafadan ayaklılar Cephalopoda sınıflarını içine alan bir dal )